گویای خبر – در ادامه مطلب درست‌نویسی، بخش دیگری از مطالب برای مخاطبان محترم آورده شده است.

* جمع بستن اسامی جمع عربی (جمع مکسر)، با علامت جمع فارسی (یعنی جمع اندر جمع) درست نیست.

* کاربرد اغلب واژه‌ها با نشانه‌های جمع عربی در فارسی، نادرست است.

* جمع مکسر برای واژه‌­های غیرعربی، صحیح نیست.

* ضمایر شخصی را نباید برای غیرجاندار به کار برد.

* نوشتن واژه‌های فارسی به صورت عربی، صحیح نیست.

* همان‌گونه‌ که واژه­‌های ترکی و لاتینِ واردشده به زبان فارسی را با نشانه‌های جمع زبان خودشان، جمع نمی‌بندیم؛ واژه‌های زبان عربیِ واردشده به زبان فارسیِ معیار را نیز با نشانه‌های جمع عربی جمع نمی‌بندیم، مگر: اطلاعات، امکانات، حقوق، روحانیون، علوم، ملل که بار حقوقی و قانونی پیدا کرده ‌باشند. یا در مواردی که خواندن واژه با نشانه‏ جمع فارسی، سخن را بسیار دشوار کند.

نوشته لذت نوشتن (قسمت سیزدهم) اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

به گزارش گویای خبر به نقل از روابط‌ عمومی معاونت امور مطبوعاتی و اطلاع‌رسانی، عباس محمدیان، با تاکید بر این ‏که خط، چهره مکتوب زبان است و به موجب اصل پانزدهم قانون اساسی باید پیرو اصول و ضوابطی باشد تا همگان با رعایت آن‏‌ها، هویت خط را تثبیت کنند و محفوظ دارند، گفت: این دستور خط، توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسی و با هدف درست‌نویسی‌، حفظ و پاسداشت زبان و خط فارسی در نوشته‌ها، آگهی‌ها و آثار مکتوب، منتشر شده و نسخه ابلاغی آن، ویراست جدید مصوب جلسه دویست و یازدهم فرهنگستان است.

محمدیان هم‏چنین تصریح کرد: دفتر تبلیغات و اطلاع‌‏رسانی در راستای پاسداشت، حفظ و صیانت از زبان و خط فارسی و به منظور اجرای دقیق قانون در نوشتار رسمی تمامی آگهی‏‌های تبلیغاتی چاپی و محیطی، سَر درِ اصناف و بسته‏‌بندی کالاها در همکاری مشترک با فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نسخه الکترونیک جدید «دستور خط فارسی» را به تمامی کانون‌های آگهی و تبلیغاتی سراسر کشور ابلاغ کرده و نظارت لازم را نیز برای رعایت این دستور خط در اکران و انتشار طرح‌های تبلیغاتی انجام خواهد داد.

گفتنی است در تدوین دستور خط فارسی، مواردی هم‏چون حفظ چهره‌ و استقلال خط، تطابق مکتوب و ملفوظ، فراگیر بودن قاعده، سهولت نوشتن و خواندن و فاصله‌گذاری‌‏ها مورد توجه فرهنگستان زبان و ادب فارسی بوده است.

نوشته نسخه الکترونیک دستور خط فارسی به کانون‌های آگهی و تبلیغاتی ابلاغ شد اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

گویای خبر – در ادامه، مواردی که باعث می‌شود از نوشته خود لذت ببریم، به قرار زیر است:

«هم» همواره جدا از کلمه پس از خود نوشته می‌شود، از جمله بر سر کلماتی که با «الف» یا «م» آغاز می‌شود، مانند هم ­اسم، هم ­اتاق، هم­ مرز، هم‌مسلک؛ در صورتی که قبل از حرف «آ» همزه در تلفظ ظاهر شود، مانند هم ­آرزو، هم­ آرمان؛ مگر در موارد زیر:

«همین» و «همان» همواره جدا از کلمه پس از خود نوشته می‌شوند.

«هیچ» همواره از کلمه بعد از خود، جدا نوشته می‌­شود.

«چه» پرسشی و ربطی به جز در چند کلمه زیر، در بقیه موارد جدا نوشته می‌­شود.

خودداری از به کار بردن واژه­‌های «حشو»

کوتاه‌­نویسی عبارت‌های بلند، به نوشته ما، زیبایی می‌­بخشد.

نوشته لذت نوشتن (قسمت دهم) اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

گویای خبر –  آن چه یک نوشته را زیبا می‌کند، درست‌نویسی است. در ادامه، بخش دیگری از مطالب به منظور بهره‌برداری در نوشته‌ها ارایه می‌شود:

«همزه» ساکن در آخر کلماتی که الف دارند، از آخر آنها حذف می‌شود.

* این‌­گونه کلمات، وقتی در فارسی به کلمه ­ای دیگر اضافه می‌­شوند، به جای همزه، حرف «ی» می­‌گیرند.

* اگر حرف پیش از همزه پایانی، ساکن یا یکی از مصوت‌های بلند «آ» و «او» و «ای» باشد، بدون کرسی نوشته می‌شود.

* کلمه «جزء» در فارسی به صورت «جزو» نیز تلفظ می‌شود: این نامه، جزوی از یک بخشنامه اداری است.

* اگر حرفِ پیش از همزه پایانی، مفتوح باشد، روی کرسی «ا» نوشته می‌­شود.

نوشته لذت نوشتن (قسمت هشتم) اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

گویای خبر – در ادامه مطالب لذت نوشتن و درست‌نویسی، ضروری است برخی موارد قواعد عربی که در دستور زیان فارسی وارد شده است، به قرار زیر درست‌نویسی شود.

«ه و ـه» عربی، اگر در آخر کلمه تلفظ شود، به صورت «ت» نوشته می‌‌شود.

«ه و ـه» عربی، اگر در آخر کلمه تلفظ نشود، به صورت «ه و ـه»(های غیرملفوظ) نوشته می‌‌شود و در این حالت، از قواعد مربوط به «های غیرملفوظ» تبعیت می­‌کند.

«می» همیشه از ماده فعل جدا نوشته می‌­شود.

حذف بی‌­قرینه «فعل کمکی»، نادرست است.

«بی» و به ویژه جزء «کم»، جدا از جزء پس از خود نوشته می‌­شود، مگر آن که کلمه بسیط­ گونه باشد، یعنی معنای آن دقیقاً مرکب از معانی اجزای آن نباشد، مانند بیجا، بیچاره، بیخود، بیداد، بیراه، بیزار، بیگانه، بینوا، بیهوده.

«ترکیب‌های عطفی» جدا از هم، ولی بدون فاصله نوشته می‌­شوند.

به کار بردن دو واژه‌ مترادف، ضرورتی ندارد.

نوشته لذت نوشتن (قسمت هفتم) اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

گویای خبر – در ادامه مطالب لذت نوشتن و درست‌نویسی، در زبان فارسی از نظر دستوری، کلمه مذکر و مؤنث وجود ندارد. بنابراین آوردن صفت مؤنث برای موصوف مؤنث به شیوه زبان عربی، به ویژه که موصوف، کلمه فارسی است یا مؤنث نیست، نادرست است.

الف کوتاه (الف مقصوره) خاصّ زبان عربی‌ و صدایی میان «آ» و «ـَـ» است. در فارسی برای نگارش این دست واژگان عربی، به صورت «الف» نوشته می­ شود.

* این موارد استثنا است:

1- الی، اولی، حتّی، سفلی، علی، متوفی

2- اسم‌های خاص مانند: عیسی، مجتبی، مرتضی، مصطفی، موسی، صغری، کبری، یحیی

3- اسامی سوره‌های قرآن مانند: طه، یس

«ی» در کلمه‌­های عربی مختوم به «ی^ا» (که «آ» تلفظ می‌شود)، در اضافه به کلمه بعد از خود، به «الف» تبدیل می‌شود.

کلماتی که پیوند همپایگیِ «واو» دارند، هنگامی که صفت پسین یا مضاف ­الیه می‌­گیرند، بعد از «واو»، به جای «-ِ»، «ی» می‌­آید.

برای کلمات مختوم به های بیان حرکت که مضاف واقع می‌شود، از یای ناتمام «ء» («ی» کوتاه شده شبیه به همزه) که همزه نیست و جانشین کسره اضافی است، استفاده می‌شود.

«تر» و «ترین» از علایم صفات تفضیلی و عالی در زبان فارسی، باید همواره جدا از کلمه قبل از خود نوشته شوند؛ مگر در اتصال به کلمات تک­ هجایی، مانند بهتر، بهترین، بیشتر، بیشترین، پیشتر، پیشترین، کمتر، کمترین، کهتر، کهترین، مهتر، مهترین که علامت «تر» به کلمه قبل از خود می‌­چسبد.

نوشته لذت نوشتن (قسمت پنجم) اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

گویای خبر – در ادامه مطالب لذت نوشتن و درست‌نویسی، گاهی واژه‌هایی از زبان عربی به فارسی وارد شده‌اند که بهتر است تا جایی که ممکن است، از به کار بردن آن‌ها خودداری کرد و به جای آن‌ها، معادل فارسی آن‌ها یا تعبیر مناسب دیگری به کار برد.

نوشته لذت نوشتن (قسمت چهارم) اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

استفاده از واژه‌­های بیگانه در نگارش درست نیست؛ مگر آن­ که در زبان مقصد، معادلی نداشته باشند و در اثر فراوانی استفاده، جزیی از واژگان آن زبان شده باشند. واژه‌­هایی از زبان انگلیسی و گاهی عربی به فارسی وارد شده‌­اند که معادل‌­‌های بسیار زیبایی در زبان فارسی دارند.

شمار واژه­‌های ترکی وارد شده در فارسی، اندک است؛ اما همین اندک هم بهتر است به کار نرود.

نوشته لذت نوشتن (قسمت سوم) اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

کاربرد «گذاردن»: قرار دادن چیزی به طور عینی و مشـهود در جایی که گاهی معنای مجازی هم دارد و به معنی وضع کردن و  بنیاد نهادن چیزی.

کاربرد «گزاردن»: به جا آوردن، ادا کردن، انجام دادن.

کاربرد مصدر «کردن»

کاربرد عبارت «لازم به یادآوری است که»

کاربرد «به عنوان»

«تنوین» ابزار ساختن قید در زبان عربی است و برای واژه­‌های عربی جایز است و کاربرد آن با واژه­‌های فارسی و بیگانه، درست نیست و بهتر است به جای آنها، قیدهای بدون تنوینی که همان معنی را می‌رسانند، به کار برد. به کار بردن کلمات فارسی با تنوین هم به هیچ‌­وجه درست نیست.

نوشته لذت نوشتن (قسمت دوم) اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

آن­چه که امروز زبان فارسی را تهدید می‌­کند و بسیار آزاردهنده است، یکی، تأثیری است که ترجمه از زبان‌­های بیگانه بر دستور زبان فارسی می‌­گذارد و دیگری، استفاده از کلمات و واژگان و اصطلاحات زبان­‌‌های بیگانه است که در زبان فارسی وارد شده است.

متأسفانه در جامعه کنونی، اختلال در نگارش و گویش فارسی برخی افراد جامعه، به ویژه نسل جوان و عدم توجه به درست­‌گویی، درست­‌نویسی در فضای مجازی دیده می­‌شود که رفع این معضل، نیاز به بررسی دقیق را می­‌طلبد.

در این یادداشت کوشیده شده است تا درست­‌نویسی برخی از موارد ضروری، برای یک­پارچگی در متن‌های اداری، ارایه شود.

نوشتن واژه «الله» به صورت «ا…» پسندیده نیست. در اسامی اشخاص هم، نوشتن واژه «الله» به صورت «اله» صحیح نیست.

واژه «جهت» در گفتار و نوشتار، در اغلب موارد، به جای حرف اضافه «برای» به کار می­‌رود و گاهی نیز حرف اضافه «به» بر آن مقدم می­‌شود و به صورت «به جهت» به کار می‌­رود. «جهت» و «به  جهت» بیشتر بیانگر سمت و سو است و بهتر است به جای آن، همان حرف اضافه «برای» استفاده شود.

اصطلاح «برخوردار بودن» در فارسی فقط در امور ستوده به کار می‌­رود و باید از به کار بردن آن با امور ناستوده و منفی پرهیز کرد.

«می‌­باشد» و دیگر صیغه­‌های «باشیدن» در گفتار عادی مردم رایج نیست و به عنوان فعل اسنادی، هیچ فرقی با «است» ندارد و بنابراین نیازی نیست که جانشین آن شود.

«گشتن» یا «گردیدن» در زبان فارسی، دو کاربرد مختلف دارد: نخست، به صورت فعلی خاص عمل می­‌کند و به معنای «چرخیدن» یا «گردش کردن» است و دوم، فعل عام یا اسنادی است و از این لحاظ معادل «شدن» است و در جایی به کار می­‌رود که مراد در آن، نشان دادن تغییر و دگرگونی در چیزی و از حالی به حالی شدن آن چیز است. مثلاً کتاب ترجمه گشت (یعنی پیش از آن به زبان دیگری بوده است)، شهر ویران گردید (یعنی پیش از آن آباد بوده است)، مرد پیر گشت (یعنی پیش از آن جوان بوده است)، درخت سبز گشت (یعنی پیش از آن نروییده بوده است)، چراغ روشن گشت (یعنی پیش از آن خاموش بوده است) و… که در همه این موارد می­‌توان «شدن» را به کار برد. ولی هرگاه نشان دادن تغییر و دگرگونی در چیزی مراد نباشد، نمی­‌توان از «گشتن» بهره گرفت و باید «شدن» به کار برد. مثلاً «مداد پیدا گردید» نادرست است؛ چرا که چیزی در مداد تغییر نکرده است.

واژه «نمودن» به معنای «نمایش دادن» و «آشکار کردن» است و نباید به جای فعل «کردن» یا «انجام دادن» استفاده شود.

کاربرد درست «داشتن»

نوشته لذت نوشتن (قسمت اول) اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.