گویای خبر – غیاث الدین ابوالفتح عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری، فیلسوف، ریاضی دان، منجم، پزشک، شاعر و نویسنده بزرگ ایران، در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری زندگی می‌کرده است. ولادتش در سال 439 قمری، برابر با 18 ماه مه سال 1048 میلادی، مطابق با 28 اردیبهشت در نیشابور اتفاق افتاد.

تعیین و تثبیت تاریخ تولد و مرگ خیام را مدیون محقق و پژوهنده و دانشمند هندی «سوامی گویندا تیرتها» و دو دانشمند روسی «روزنفلد» و «یوشکویچ» ویراستاران آثار علمی خیام هستند. «گویندا» بر مبنای اطلاعات محققان قدیم و جدید ایرانی و غربی، توانسته است تاریخ دقیق روز و ماه و سال تولد خیام را معلوم سازد.

خیام از شخصیت‌های تاریخی است که در باب او، داستان‌های مجعول بسیاری ساخته‌اند و همین افسانه‌سازی سبب شده است که در باب احوال و اقوال او، اتفاق نظری بین پژوهندگان وی نباشد.

خیام در نجوم، پزشکی، شعر و ادب و بالاتر از همه در فلسفه، استادی بی‌همتا بود. خیام شاید نخستین فیلسوفی باشد که فلسفه را در لفافه استعارات و تشبیهات به رباعی سروده است. امروزه او را در جهان بیشتر به سبب رباعیات فلسفی لطیفش می‌شناسند. این رباعی‌ها بسیار ساده و دور از تصنع و تکلف‌اند و با این حال مقرون به کمال فصاحت و بلاغت و شامل معانی عالی در الفاظ موجز و استوار است. رباعیات خیام به زبان‌های فرانسوی، انگلیسی، آلمانی، ایتالیایی، روسی، ترکی و عربی ترجمه شده است.

خیام یکی از چهره‌های مهم تاریخ ریاضیات در جهان اسلام و در تاریخ است. حاصل کار وی در این حوزه، اصلاح تقویم شمسی است که به تقویم جلالی معروف شد. در تاریخ ریاضیات، چند اثر معروف دارد که کتاب جبر و مقابله از همه مشهورتر است. خیام نخستین کسی است که یک نظریه هندسی برای معادلاتی که درجه آن‌ها سه یا کمتر از سه است، عرضه کرده است. وی رصدخانه‌ای را نیز تأسیس کرد.

وفات خیام را در 12 محرم سال 526 قمری، برابر با 4 دسامبر 1131 میلادی، مطابق با 13 آذر گفته‌اند. تاریخ دقیق وفات خیام، بنا بر مندرجات چهار مقاله نظامی عروضی است که نظامی می‌گوید مزار او را در سال 530 هجری قمری، چهار سال پس از مرگش زیارت کرده است.

ای دوست بیا تا غم فردا نخوریم                 این یک دم عمر را غنیمت شمریم

فردا که ازین دیر کهن در گذریم                  با هفت هزار سالگان سر به سریم

آرامگاه حکیم عمر خیام نیشابوری در نیشابور در جوار امامزاده محمد محروق نیشابور، میعادگاه ادب دوستان و علاقمندان زبان و ادبیات پارسی است.

افسوس که بی‌فایده فرسوده شدیم             وز داس سپهر سرنگون سوده شدیم

دردا و ندامتا که تا چشم زدیم                   نابوده به کام خویش نابوده شدیم

نوشته به بهانه «روز بزرگداشت حکیم عمر خیام نیشابوری» اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

 گویای خبر – ابوبکر محمد بن زکریای رازی در شعبان سال ۲۵۱ هجری قمری در ری زاده شد. رازی، حکیمی فرزانه و داروساز و شیمی­دانی بسیار برجسته بود که داروسازی عملی و مبانی داروشناسی را بنا نهاد. در فهرست ابن الندیم و در «عیون الانبا» و در آثار سایر تذکره‌نویسان، «رازی» مردی خوش خوی و مهربان با بیماران توصیف شده که در تنگدستی می‌زیست و از تلاش دست برنمی‌داشت. وی آثار ماندگاری در زمینه پزشکی، شیمی و فلسفه نوشته که مهم‌ترین آن، «الحاوی» بوده و به عنوان کاشف الکل، جوهر گوگرد (اسید سولفوریک) و نفت سفید، معروف است.

رازی از زمره پزشکانی است که بعضی از عقاید وی در درمان­‌های امروزی نیز به کار می‌­رود. پزشکان و پژوهشگران از کتا‌ب‌ها و رساله‌های رازی در سده‌های متمادی بهره‌ها برده‌اند. ابن‌ سینا، رازی را در طب بسیار عالی‌مقام می‌داند و می‌توان گفت برای تألیف «قانون» از «الحاوی» رازی استفاده فراوان کرده ‌است.

در موزه ابن سینا در روستای «افشنه» در بخارا، حکیمان و داروپزشکانی مانند ابن سینا، ابوریحان بیرونی، هروی، سمرقندی و مشاهیری چون مولوی، ترمذی، زمخشری و حتی فردوسی با ملیت امروزی سرزمینی که در آن تولد یافته‌اند یا در آن زیسته‌اند، یعنی ازبکستان، معرفی شده‌اند.

داروسازی و علوم دارویی از دیرپاترین رشته‌های دانش بشری است. نخستین دایره المعارف دارویی (قراباذین) در حدود قرن دهم هجری توسط شاپور بن سهل نوشته شد و در جندی شاپور، داروسازی رشته‌ای به گونه مستقل از پزشکی، ولی در ارتباط تنگاتنگ با آن بود. داروسازی در خلافت شرقی، از برجسته‌ترین رشته های درمانی بوده است.

دکتر «سیریل الگود» در کتاب ارزشمند خود به نام «تاریخ پزشکی ایران» دوره صفویه را عصر زرین داروسازی نامیده است. در دارالفنون هم طب و دواسازی با یکدیگر آغاز شد و در دانشگاه تهران هم این دو رشته به همراه دندانپزشکی در یک دانشکده ایجاد شد.

زادروز محمد بن زکریای رازی در ایران به نام  «روز داروسازی» نام‌گذاری شده ‌است و هر سال در زادروز عالم شهیر و داروساز و طبیب جهان اسلام و فیلسوف ایرانی، محمد بن زکریای رازی، از مقام علمی و اجتماعی داروسازان قدردانی می‌شود.

نوشته به مناسبت 5 شهریورماه، روز بزرگداشت محمدبن زکریای رازی اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.