فرآیند بازسازی خانههای تخریبشده؛ از آواربرداری تا خانهدار شدن مجدد
طبق برنامه ملی بازسازی و بازتوانی مدیریت بحران کشور، فرآیند بازسازی واحدهای مسکونی، با تخریب و آواربرداری آغاز میشود و با سپری شدن مراحل ارزیابی خسارت و تشکیل پرونده، همکاری در فرآیند آواربرداری، پیگیری دریافت تسهیلات و مجوزها، شروع عملیات ساختوساز (بازسازی) انجام میشود.
به گزارش گویای خبر به نقل از پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، پس از وقوع سانحه و تخریب منازل مسکونی، فرآیند بازسازی با اقدامات مشخصی آغاز میشود که از ارزیابی خسارت و آواربرداری تا دریافت تسهیلات و شروع عملیات ساختوساز را در بر میگیرد. بر اساس اسناد بالادستی نظام مدیریت بحران کشور، شهروندان در این مسیر با همراهی دفاتر خدماترسانی محله و مطابق با چارچوبهای ابلاغی، گام برمیدارند.
پس از ابلاغ ضابطه «دستورالعمل مدیریت آوار» از سوی معاون رییسجمهور و رییس سازمان برنامه و بودجه کشور به دستگاههای اجرایی، مهندسان مشاور و پیمانکاران، اصول و مبانی مدیریت آوار؛ انواع آوار و برآورد حجم و وزن آوار؛ شناسایی آوار خطرناک و نحوه مدیریت و امحای آن؛ فرایند مدیریت آوار؛ بازیافت به عنوان رویکردی پایدار در مدیریت آوار؛ تجهیزات و ماشینآلات مورد نیاز برای مدیریت آوار و دیگر اقدامات مورد نیاز تشریح شد.
طی این دستورالعمل، سازمان مدیریت بحران و بنیاد مسکن متولی اجرای برنامه ملی بازسازی و بازتوانی شدهاند و باید طبق برنامه ابلاغی در این زمینه اقدام کنند.
بر اساس برنامه ملی بازسازی و بازتوانی مدیریت بحران کشور، فرآیند بازسازی پس از سانحه، با تخریب و آواربرداری آغاز میشود. این مرحله، که پس از پایان دوران اولیه پاسخ به بحران (عملیات امداد و نجات) صورت میگیرد، اولین گام برای شروع عملیات ساختوساز جدید، بازیافت مصالح قابل استفاده و همچنین دپوی ایمن آوار است.
اقدامات کلیدی برای شهروندان پس از تخریب منزل:
۱- ارزیابی خسارت و تشکیل پرونده:
اولین گام برای هر خانوادهای که منزلش دچار تخریب شده، ثبت خسارت و تشکیل پرونده است. این فرآیند به طور معمول از طریق دفاتر خدماترسانی محله انجام میشود. این دفاتر، به عنوان رابط اصلی بین مردم و نهادهای مسوول، در تمام مراحل، از جمله ارزیابی اولیه خسارت، همراهی میکنند.
۲- همکاری در فرآیند آواربرداری:
پس از ارزیابی اولیه، عملیات تخریب و آواربرداری آغاز میشود. مطابق با شیوهنامه اجرایی عملیات تخریب و آواربرداری ساختمانهای آسیبدیده، این فرآیند باید تحت نظر مسئول پروژه تخریب و بر اساس طرح تخریب مدون انجام شود. اگرچه مسوولیت اصلی این عملیات بر عهده دستگاههای اجرایی و پیمانکاران است، اما همکاری و هماهنگی مالکان با تیمهای اجرایی، بهویژه در خصوص تعیین محلهای احتمالی برای بازیافت مصالح و یا تخلیه ایمن منطقه، میتواند به پیشبرد سریعتر و ایمنتر فرآیند کمک کند.
۳- پیگیری دریافت تسهیلات و مجوزها:
با توجه به این که آواربرداری سرآغاز بازسازی است، مالکان خانههای تخریبشده باید بهطور فعال پیگیر دریافت تسهیلات بانکی و وامهای کمبهره مربوط به بازسازی باشند. این تسهیلات به طور معمول پس از تأیید خسارت و در قالب برنامههای ملی بازسازی، توسط دولت و بانکها ارائه میشود. همچنین، برای شروع عملیات ساختوساز جدید، نیاز به دریافت مجوزهای لازم از شهرداریها و سایر مراجع ذیصلاح است. دفاتر خدماترسانی محله و یا ادارات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی (بسته به ساختار منطقهای) راهنماییهای لازم را در این خصوص ارایه میدهند.
۴- شروع عملیات ساختوساز (بازسازی) :
پس از تکمیل فرآیند آواربرداری، دریافت تسهیلات و مجوزها، مرحله ساختوساز و بازسازی منزل آغاز میشود. در این مرحله، لازم است مالکان با مهندسان مشاور و پیمانکاران طرف قرارداد، مطابق با ضوابط فنی و اجرایی، نسبت به احداث بنای جدید اقدام کنند. شیوهنامه اجرایی تخریب و آواربرداری و همچنین سایر ضوابط فنی مرتبط، چارچوبهای لازم برای این مرحله را نیز تعیین میکنند (مانند رعایت اصول ایمنی، استفاده از مصالح استاندارد و نظارت فنی).
نقش نهادها و مسوولیتهای کلیدی:
دفاتر خدماترسانی محله: همراهی مردم در ارزیابی خسارت، پیگیری مراحل اداری و ارایه راهنماییهای اولیه.
دستگاههای اجرایی و سازمان برنامه و بودجه: تدوین ضوابط و دستورالعملهای اجرایی (مانند شیوهنامه تخریب و آواربرداری، دستورالعمل مدیریت آوار)، نظارت بر اجرای صحیح فرآیندها و تخصیص اعتبارات لازم.
نهادهای مالی (بانکها): پرداخت تسهیلات کمبهره به آسیبدیدگان برای بازسازی.
شهرداریها و مراجع صدور پروانه: ارایه مجوزهای لازم برای شروع عملیات ساختوساز.
مهندسان مشاور و پیمانکاران: اجرای فنی عملیات تخریب، آواربرداری و ساختوساز مطابق با استانداردها و ضوابط.
تأکید بر مدیریت آوار:
لازم به ذکر است که فرآیند آواربرداری فقط به پاکسازی محل محدود نمیشود. دستورالعمل مدیریت آوار بر جنبههای فنی، زیستمحیطی، ایمنی، اجتماعی و اقتصادی تأکید دارد و شامل تعیین محلهای جمعآوری، بازیافت، دپو و امحای آوار است. تلاش برای بازیافت مصالح از آوار، یکی از رویکردهای پایدار در مدیریت آوار است که میتواند بخشی از هزینههای بازسازی را کاهش دهد.
گفتنی است، شهروندان با طی کردن این مراحل و همکاری با نهادهای مربوطه، میتوانند فرآیند بازسازی منازل تخریبشده خود را با سرعت و کیفیت مطلوب به سرانجام برسانند.
