• در آستانه هفدهمین سالروز تاسیس بانک توسعه تعاون؛

• بانک توسعه تعاون؛ از تامین مالی تا خلق ارزش پایدار

دکتر کریم میرزاخانی جامعه‌شناس و مدیر مرکز آموزش و پژوهش بانک توسعه تعاون در یادداشتی با عنوان «بانک توسعه تعاون؛ از تامین مالی تا خلق ارزش پایدار» به مناسبت هفدهمین سالروز تاسیس این بانک به تحلیل جامعه‌شناختی جایگاه یک نهاد مالی ـ اجتماعی و توسعه‌ای در مسیر اقتصاد تعاون، پرداخته است.

گویای خبر – هفدهمین سالروز تاسیس بانک توسعه تعاون، فرصتی برای تامل در مسیر شکل‌گیری، رشد و بلوغ نهادی سازمانی است که ماموریت آن از ابتدا بر ارایه خدمات مالی تخصصی در کنار ایفای نقش توسعه‌ای و حمایت از بخش تعاون استوار بوده است. بانک توسعه تعاون به‌عنوان یک نهاد مالی تخصصی و توسعه‌ای، با هدف تقویت ظرفیت‌های اقتصادی مبتنی بر مشارکت شکل گرفت و طی سال‌های فعالیت خود، نقش مهمی در پیوند میان منابع مالی، تولید، اشتغال و توسعه منطقه‌ای ایفا کرده است.

در نگاه جدید به نظام‌های مالی، بانک‌ها علاوه بر کارکردهای سنتی تجهیز و تخصیص منابع، بخشی از زیرساخت نهادی توسعه به شمار می‌آیند. یک بانک توسعه‌ای با پیوند دادن جامعه، اقتصاد، فناوری و محیط زیست، در مسیر خلق ارزش پایدار حرکت می‌کند. از این منظر، بانک توسعه تعاون یک نهاد مالی ـ اجتماعی و توسعه‌ای است؛ نهادی که با رویکردی مسوولانه، منابع مالی را به ظرفیت‌های مولد اقتصادی، همکاری‌های اجتماعی و فرصت‌های توسعه‌ای پیوند می‌دهد.

داگلاس نورث (Douglass C. North)، اقتصاددان نهادگرا و برنده جایزه نوبل اقتصاد، بر این باور است که توسعه پایدار بیش از آنکه صرفاً حاصل افزایش منابع باشد، به کیفیت نهادهایی وابسته است که روابط اقتصادی و اجتماعی را سامان می‌دهند. نهادهای کارآمد با کاهش عدم اطمینان، تسهیل همکاری و تقویت اعتماد، زمینه حرکت پایدار جوامع به سمت توسعه را فراهم می‌کنند.

بر پایه این دیدگاه، بانک توسعه تعاون بخشی از معماری نهادی توسعه کشور محسوب می‌شود؛ نهادی که ماموریت آن ایجاد پیوند میان سرمایه مالی و ظرفیت‌های اجتماعی است. هدایت منابع به سمت فعالیت‌های مولد، حمایت از مشارکت اقتصادی، تقویت تولید و توسعه ابزارهای نوین تامین مالی، در چارچوب همین ماموریت توسعه‌ای دنبال شده است.

ماهیت بخش تعاون نیز با چنین رویکردی پیوندی عمیق دارد. تعاون تنها یک شیوه فعالیت اقتصادی نیست؛ بلکه الگویی مبتنی بر مشارکت، اعتماد، مسوولیت‌پذیری جمعی و همکاری است. تعاونی‌ها با اتکا به ظرفیت‌های اعضای خود، زمینه حضور گسترده‌تر جامعه در فرآیند تولید و خلق ارزش را فراهم می‌کنند. بانک توسعه تعاون نیز به‌عنوان نهاد مالی تخصصی این بخش، با تقویت تعامل با تعاونی‌ها و حمایت از فعالیت‌های اقتصادی مشارکت‌محور، مسیر توسعه اقتصاد تعاون را دنبال کرده است.

از منظر جامعه‌شناسی اقتصادی، فعالیت‌های اقتصادی همواره در بستر روابط اجتماعی شکل می‌گیرند. مارک گرانووتر (Mark Granovetter) در مفهوم تعبیه‌شدگی اجتماعی اقتصاد (Social Embeddedness) تاکید می‌کند که اقتصاد جدا از جامعه نیست و شبکه‌های اعتماد، همکاری و روابط اجتماعی، بر کیفیت عملکرد اقتصادی اثرگذارند.

در این چارچوب، راهبردهایی مانند تقویت ارتباط با بخش تعاون، حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط، هدایت هدفمند اعتبارات به سمت تولید و توسعه تامین مالی زنجیره‌ای، صرفاً اقدامات بانکی نیستند؛ بلکه بخشی از فرآیند تقویت شبکه‌های اقتصادی و اجتماعی کشور به شمار می‌آیند. بانک توسعه تعاون با تمرکز بر این رویکرد، مسیر هدایت منابع مالی به سمت فعالیت‌هایی را دنبال کرده است که بیشترین پیوند را با تولید، اشتغال و ارزش‌آفرینی پایدار دارند.

تامین مالی زنجیره‌ای نیز به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین نظام مالی، در مسیر تقویت ارتباط میان حلقه‌های مختلف تولید قرار گرفته است. در این الگو، تولید به‌عنوان مجموعه‌ای از روابط به‌هم‌پیوسته میان تامین‌کنندگان، تولیدکنندگان، توزیع‌کنندگان و مصرف‌کنندگان مورد توجه قرار می‌گیرد و نظام مالی با حمایت از این ارتباطات، به پایداری زنجیره ارزش کمک می‌کند. توسعه این ابزارها، مسیر حرکت به سمت تامین مالی هوشمند و هدفمند را تقویت کرده است.

همچنین توجه به بنگاه‌های کوچک و متوسط و فعالیت‌های اقتصادی محلی، از محورهای مهم رویکرد توسعه‌ای بانک توسعه تعاون محسوب می‌شود. این بخش‌ها علاوه بر نقش‌آفرینی در اشتغال و تولید، در پویایی اقتصاد مناطق مختلف و افزایش مشارکت اقتصادی جامعه سهم مهمی دارند. حمایت از این ظرفیت‌ها، سرمایه‌گذاری در توسعه متوازن و تقویت بنیان‌های اقتصادی جامعه است.