به گزارش گویای خبر، از مؤلفه ­های مهم بی ­انضباطی اقتصادی در فرهنگ عمومی جامعه، اسراف و تجمل ­گرایی است که از پیامدهای محتوم پی گیری یک سویه و غیردقیق برنامه ­ریزی های اقتصاد محور و به ویژه نوع نگاه نظام سرمایه داری لیبرالی به مصرف در جامعه می باشد.

در حوزه ­های اصلاح الگوی مصرف، پرهیز از اسراف، تبذیر و تجمل‌گرایی، برخلاف دستگاه­ هایی نظیر: صدا و سیما یا آموزش و پرورش که مستقیماً مسؤولیت تولید محتوا را بر عهده دارند، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از طریق تنظیم مقررات و سیاست‌گذاری در این بخش‌ها، تولیدات فرهنگی و هنری را هدایت می­ نماید. بنابراین، لازم است اعمال سیاست­ های تشویقی به عنوان یکی از عوامل تأثیرگذار در بازار مصرف کالاهای فرهنگی، در حوزه مسؤولیت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار گیرد. از سوی دیگر، فرهنگ جامعه با مشارکت آحاد و گروه ­های اجتماعی تأثیرگذار به تدریج ساخته و از طریق بین نسلی منتقل می­ شود. از این‌رو، تأثیرگذاری ابزارهای انتقال فرهنگ به صورت بازتولید فرهنگ موجود یا تصحیح آن ها، متأثر از عوامل متعدد موجود در بازار عرضه و تقاضای محصولات فرهنگی است.

قبل از آن­که به پدیده ­هایی نظیر اسراف، تبذیر و تجمل ­گرایی از منظر معرفت­ شناسی و قضاوتی پرداخته شود، لازم است این موضوع به عنوان یک پدیده و واقعیت موجود در جامعه، از ابعاد «پدیدارشناسانه» و «پوزیتویستی» مورد مطالعه قرار گرفته و براساس نتایج مطالعات، نسبت به تنظیم سیستم­ های مداخله­ ای اقدام شود.

با توجه به این نکته که جوامع با گذر از دوران صنعتی و پساصنعتی، از دوران کمبود کالا و اهمیت حوزه تولید به دوران وفور محصولات و اهمیت حوزه مصرف وارد شده ­اند؛ اهمیت و اهدافی نظیر افزایش رشد اقتصادی یا بالابردن رفاه، به ترویج مصرف­ گرایی توسط نهادهای متعدد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی منجر شده است. نهاد اقتصادی بازار، نهاد فرهنگی رسانه و دولت­ ها بالاخص در شرایط رکود، مصرف‌‌گرایی را تشویق کرده ­اند.

نکته دیگری نیز حایز اهمیت است که تغییرات مربوط به مرکز ثقل «هویت» اشخاص و نقطه تمایز در گذر زمان به نحوی بوده است که در مقطعی، نوع «مصرف» تعیین کننده هویت فرد بوده است و برای افراد به نحوی تشخّص ایجاد می­ کرده است و بدین ترتیب، روحیه مصرفی برای آنان، هویت ­آفرین بوده است.

در جوامع غربی، مصرف­ گرایی با ارایه اطلاعات برای تصمیم ­گیری هوشمندانه در مصرف بهینه منابع با حفظ حقوق نسلهای آینده تعدیل می ­شود.

شایان ذکر آن‌که، این عوامل در بررسی رفتار مصرف‌کنندگان و اقتصاد رفتاری، به عنوان یکی از زیرشاخه ­های علم اقتصاد تعریف شده‌اند که ضمن بررسی علل روان‌شناختی، پدیده مصرف را از دیدگاه طرف تقاضا بررسی می ­کنند. به نظر می ­رسد لازم است مطالعات اقتصادی در حوزه مصرف­ گرایی، نسبت به ملاحظات دینی، معرفت­ شناختی و قضاوت­ های اخلاقی در اولویت قرار گرفته و پس از آن مبتنی بر شواهد پژوهش ­های اقتصادی در جامعه ایرانی، راهبردهای مشترکی برای مداخله تنظیم شوند.

نوشته ارتقای فرهنگ مصرف و مقابله با اسراف و تجمل گرایی اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

گویای خبر – به سر زدن و اطلاع از احوال همدیگر، صله رحم هم گفته می‌شود. راه‌های مختلفی برای اجرای این رفتار اجتماعی و صله رحم وجود دارد که رایج‌ترین آنها، میهمانی دادن و دعوت کردن از دوستان و آشنایان است.

در عصر حاضر که عصر غلبه مادی‌گری بر جهان است، این سنت قدیمی انسانی چنان محدود شده که در بعضی از جوامع غربی تقریباً برچیده شده است و هنگامی که بعضی از آنها به کشورهای اسلامی می‌آیند و گستردگی میهمان‌داری و میهمان‌نوازی را که هنوز در خانواده‌های اصیل این مرز و بوم، به صورت گرم و مملو از عواطف برقرار است، می‌بینند، شگفت‌زده می‌شوند که چگونه ممکن است افرادی بهترین وسایل موجود خانه و با ارزش‌ترین غذاهای خود را برای پذیرایی میهمان‌هایی که گاهی با آنها ارتباط کمی دارند و شاید تنها در یک سفر کوتاه آشنا شده‌اند، بگذارند!

رعایت دو اصل مهم در آداب میهمانی توصیه شده است: نخست، مراعات راحتی و آسایش میزبان و دیگر، احترام شایسته میهمان. میهمان باید هیچ توقعی نداشته باشد (تا جایی که عزت او حفظ شود) و میزبان نیز در حد توان خویش از هیچ کاری کوتاهی نکند (تا جایی که به سختی نیفتد).

میهمانی و میزبانی دارای آداب و شرایط خاصی است که رعایت آنها می‌تواند در رسیدن به وضعیت ایده‌آل از جهت فرهنگی مؤثر باشد. به برخی از مهم‌ترین راهکارها در این زمینه اشاره می‌شود:

– امروزه و در عصر ارتباطات و با این همه وسایل ارتباطی، سرزده به میهمانی رفتن، توجیهی ندارد و ممکن است موجب کدورت و ناراحتی شود و زمینه‌ساز پیدایش و تقویت رودربایستی در روابط شود. لازم است قبل از رفتن به میهمانی، با میزبان هماهنگی کنیم و از او بخواهیم وقت مناسب را تعیین کند.

– اگر برای اولین بار به منزل کسی می‌رویم، با توجه به شرایط میزبان و در حد توان خود، هدیه‌ای به عنوان کادو همراه داشته باشیم. هدیه دادن، نوعی ابراز علاقه به دیگران است که موجب بهبود و توسعه روابط اجتماعی می‌شود. لازم نیست هدیه از جهت کمی و کیفی، باارزش و گران‌قیمت باشد.

– مراقب باشیم در پذیرایی، شرایط خاص میزبان را درک کنیم و حسن‌ظن داشته باشیم و انتظارات و توقع بیش از حد را کنار بگذاریم.

– میهمانی باید مجالی برای رفع خستگی و بذله‌گویی و احوال‌پرسی صمیمانه و آگاه شدن از اوضاع یکدیگر در کنار صرف غذای ساده و گوارا باشد تا نتیجه آن، آرامش باطنی برای میزبان و میهمان باشد. پس بهتر است بسیار مراقبت کنیم پای بحث‌های جنجالی بیهوده و موضوعات اختلاف برانگیز را به میان نکشیم و میهمانی را به میدان جنگ و جدل تبدیل نکنیم.

– همان‌گونه که میزبان باید احترام و اکرام میهمان را مدنظر قرار دهد، میهمان نیز باید حرمت صاحبخانه را که وی را در حریم خانه‌اش راه داده و به خدمت و پذیرایی او پرداخته است، حفظ کند. بنابراین مراقب باشیم تحت هر شرایطی، احترام میزبان را نگه داریم و از محکوم کردن او و به کرسی نشاندن حرف خویش بپرهیزیم.

– در میهمانی بسیار پیش می‌آید که بافت فرهنگی و اقتصادی افرادی که حضور دارند، متفاوت باشد و ممکن است برخی گفتار مبنی بر تعریف از خود و خودنمایی‌ها باعث زمینه‌سازی برای چشم و هم‌چشمی و فخرفروشی شود. پس مراقب باشیم از ثروت و علم و مدرک و هنر و دیگر افتخارات خویش تعریف نکنیم و از شغل و مقام پردرآمد خود صحبت نکنیم.

– مراقبت از زبان به ویژه در میهمانی‌ها که معمولاً از هر دری سخنی به میان می‌آید و مجلس با صحبت‌های متنوع گرم می‌شود، بسیار مهم است. باید مواظب باشیم از گله‌گزاری و غیبت و دیگر چالش‌های گفتاری در میهمانی بپرهیزیم و با حرف‌های خنده‌دار، پشت سر میهمانان، میزبان، دوستان و نزدیکان بدگویی نکنیم.

– حاصل فرآیند میهمانی رفتن، باید زیاد شدن صفا و صمیمیت و خاطرات خوش و خیال‌انگیز باشد تا باعث ادامه دوستی‌ها و روابط بعدی باشد. انزوا و در گوشه‌ای نشستن و ساکت ماندن و تنها مشغول خوردن شدن، عادت ناپسندی است که دور از شأن و شخصیت افراد است و حتی در مواردی، ناراحتی و کدورت میزبان یا سایر میهمانان را در پی خواهد داشت.

– مشغولیت فردی یا همگانی به شبکه‌های مجازی، از آفات خطرناک میهمانی در عصر حاضر است. پس بهتر است قبل از ورود به میهمانی، گوشی همراه خود را خاموش یا بی‌صدا کنیم و به هیچ وجه از میزبان تقاضای رمز عبور برای اینترنت نکنیم.

– اگر عادت غذایی یا آداب و رسوم خاصی داریم که ممکن است میزبان قادر به برآورده کردن آن نباشد، لازم است هرگز چنین عادتی را بر میزبان تحمیل نکنیم، زیرا ممکن است باعث دردسر و سختی یا شرمندگی او شود.

– شایسته است در خوردن غذا، آن قدر احساس راحتی نکنیم که گویی در خانه خودمان هستیم و پیوسته زمام آداب و حفظ شخصیت خود را در دست داشته باشیم و تحت هر شرایطی، از پرخوری بپرهیزیم.

– هرگز روی سخن خود را با یک نفر از حاضران (مثلاً دوست صمیمی یا کسی که فضلی دارد) نکنیم، طوری که گویی میزبان یا شخص دیگری در مجلس حضور ندارد.

– ممکن است در منزل خودمان به کودک خود، آزادی‌هایی بدهیم و آن را لازمه رشد و سلامت روانی و جسمی او بدانیم. اما گاهی همین روحیه و طرز فکر را به میهمانی‌ها هم می‌کشانیم و در جایی که میزبان رودربایستی دارد، آزادی کودک ما موجب دردسر برای میزبان می‌شود. بسیار مناسب است در میهمانی‌ها، کودکان خود را کنترل کنیم تا باعث زحمت برای میزبان نشوند.

– در زمان و مکان نشستن در منزل میزبان، میهمان تابع میزبان است. پس اگر به ما تعارف کردند که جای خاصی بنشینید، حتماً رعایت کنیم.

– باید مراقب رفتار خود با کسی که ما را با اعتماد به حریم خانواده‌اش راه داده است، باشیم و هیچ‌گاه سعی نکنیم کودک یا دیگر اعضای خانواده میزبان را تنبیه یا تربیت کنیم.

– طرز دست دادن مانند راه رفتن و حرف زدن، نشان‌دهنده اخلاق و شخصیت افراد است و می‌توان از این طریق به میزان اعتماد به نفس، بی‌تفاوتی، خونگرمی و تکبر فرد پی برد. خوب است هنگام دست دادن با افراد، حواس‌مان به مخاطب باشد و با دیگران صحبت نکنیم. هم چنین هنگام دست دادن نباید با کسی که با او دست می‌دهیم، فاصله زیادی داشته باشیم و دست خود را بیش از اندازه دراز کنیم. ادب حکم می‌کند که پا پیش بگذاریم و به فرد مورد نظر نزدیک شویم.

– موضوع لباس در میهمانی هم باید از جهت تمیزی و نظافت و معطر بودن مد نظر قرار گیرد و هم باید نوع و شکل آن متناسب با یک انسان فرهیخته باشد. باید همیشه مواظب وضع ظاهری و نظم لباس‌هایمان باشیم، زیرا این اصل مهم همیشه از جانب اطرافیان به شدت مورد توجه خواهد بود. بنابراین بسیار شایسته است از پوشیدن لباس‌های شخصی مانند پیژامه و شلوارک خودداری کنیم.

– میزبان خوب بودن، یک مهارت است؛ مهارتی که با صبر و حوصله می‌توان آن را به بهترین شکل ممکن اجرا کرد. میزبان می‌تواند با به کارگیری مهارت‌های ارتباطی، لذت بخش‌ترین لحظات را برای میهمان‌هایش فراهم کند.

– میزبان خوب باید میهمان‌ها را به موقع دعوت کند. در عصر حاضر، به دلیل زندگی ماشینی، افراد با مشغله‌های گوناگونی روبه رو هستند و نمی‌توانند دعوت یکی دو روز مانده به میهمانی را بپذیرند.

– ممکن است میهمان ریزبین باشد و نتواند در محیطی که نظافتش درست نیست، راحت باشد. حتی اگر با میهمان‌ها خودمانی هستیم، روز قبل از میهمانی، نظافت خانه را فراموش نکنیم.

– میهمان باید توسط میزبان مورد استقبال قرار گیرد و تا جایی که می‌تواند باید همراه میهمان باشد. ما وظیفه داریم به محض ورود میهمان، به استقبال آنها برویم. حتی لازم است لباس‌های میهمان را گرفته و به جای مناسبی انتقال دهیم. طوری رفتار کنیم که میهمان احساس کند در خانه خودش است.

– وقتی میهمان به خانه کسی می‌رود، باید احساس آرامش داشته باشد و بداند که میزبان از آمدن او خوشحال است. پس همواره و از ابتدا تا پایان میهمانی نشان دهیم که میهمان را دوست داریم و از آمدنش خوشحال و از رفتنش ناراحتیم.

– میهمان به طور طبیعی در خانه دیگران احساس غربت می‌کند و این موجب جلوگیری از باز شدن سر صحبت می‌شود. گفت‌وگو، راحت‌ترین و شایع‌ترین راه برقراری ارتباط است. بنابراین میزبان باید آغازکننده گفت‌وگو و جویای احوال باشد و هرگز اجازه ندهد سکوت طولانی برقرار شود که سردی رابطه را در پی دارد.

– گرم شدن و گرم ماندن مجلس میهمانی، در گرو موضوع سخنانی است که مطرح می‌شود. پس میزبان باید بسیار مراقبت داشته باشد که چه موضوعی برای گفت‌وگو انتخاب می‌شود. از مطرح کردن موضوعاتی که بر سر آنها اختلاف نظر وجود دارد، مباحث جنجالی و بیهوده سیاسی، بدگویی از دیگران، مسایل و اختلافات خانوادگی و آن‌چه زمینه سخنان نادرست عرفی و اخلاقی می‌شود، باید به شدت پرهیز شود. هم چنین میزبان نباید سفره دل خود را پیرامون درد و غم، بیماری و گرفتاری‌های روزمره خود برای میهمانان بگشاید.

– شایسته است در هنگام پذیرایی، از قیمت میوه‌ها و خوراکی‌ها جلوی میهمان صحبت نکنیم؛ هر چند منظور خاص و سوء نداشته باشیم.

– میهمان به خودی خود از این که مزاحمتی برای میزبان ایجاد کرده است، احساس شرمندگی دارد و ممکن است ناراحتی میزبان را به حضور خود نسبت دهد. پس لازم است اگر در حضور میهمان، به هر دلیلی ناراحت یا عصبانی شدیم، خود را کنترل کنیم و به روی او نیاوریم.

– لازم است به ویژه در محیط‌های آپارتمانی، از ایجاد سر و صدا بپرهیزیم و دویدن و بالا و پایین پریدن بچه‌ها را کنترل کنیم.

– یک سفره غذایی در میهمانی، سفره‌ای است که در نهایت سادگی و به دور از تجمل‌گرایی باشد. شایسته نیست میزبان، اول برای خودش غذا بکشد. سر سفره به همه میهمانان به یک چشم نگاه کنیم و هرگز به یک نفر توجه خاص نداشته باشیم؛ هر چند برایمان بسیار عزیز باشد و اصلاً بهانه پذیرایی، وجود و حضور او باشد! از تعارفات تصنعی و افراطی بپرهیزیم و هنگام غذا خوردن، اجازه دهیم میهمان راحت باشد و از هر غذایی که دوست دارد، استفاده کند. شایسته است پس از صرف غذا، برای میهمان، خلال دندان بیاوریم.

– هنگامی که میهمانی به پایان رسید، اگر میهمان‌ها آمادگی خود را برای خروج از منزل شما اعلام کردند، ضرورت دارد آنها را تا درب منزل همراهی کنیم و تا قبل از حرکت آنها، درب را نبندیم. خوب است هنگام خروج میهمان‌ها از آپارتمان، با صدای آرام با آنها خداحافظی کنیم.

نوشته فرهنگ عمومی و آداب میهمانی و میزبانی اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

گویای خبر – کاهش ازدواج، افزایش طلاق و در نتیجه زاد و ولد دارای آثار اقتصادی و اجتماعی کلان برای یک جامعه در کوتاه ­مدت و بلند مدت خواهد بود. به عنوان مثال، پدیده پیری جمعیّت که با مشکلاتی نظیر ورشکستگی صندوق‌های بازنشستگی، کاهش نیروی کار جوان و کاهش رشد اقتصادی همراه است و امروزه بسیاری از کشورهای صنعتی با آن روبه رو هستند، ناشی از کاهش ازدواج، افزایش طلاق و کاهش زاد و ولد در این جوامع در دهه­‌های گذشته بوده است. هر چند آن‌ها توانسته‌­اند این معضل را تا حدودی با افزایش مهاجرت به کشورهایشان جبران کنند که البته این امر نیز برای آن‌ها خالی از هزینه نبوده است. بنابراین توجه به مقوله خانواده، ازدواج، طلاق و زاد و ولد از اهمیّت به‌سزایی برای جوامع برخوردار است.

ثبات و قوام خانواده با هشت محور اصلی

1- بی‌رغبتی جوانان به امر ازدواج

به نظر می‌رسد بسیاری از جوانان در آستانه ازدواج (35-20 ساله) رغبت کافی برای ازدواج و تشکیل خانواده ندارند. در مورد ماهیّت علل این بی‌­رغبتی، موارد زیر قابل ذکر است:

* تفکیک عوامل مؤثر بر بی‌رغبتی به عوامل بلندمدت (ساختاری) و کوتاه‌­مدت برای سیاست‌گذاری دقیق‌­تر

* بررسی عوامل بی‌­رغبتی جوانان به ازدواج در هر دو سطح ملی و استانی (برخی عوامل ممکن است در برخی از استان‌­ها مهم‌تر و در برخی دیگر کم اهمیت‌تر باشد)

* بررسی مسأله از ابعاد مختلف دینی، روان‌شناختی، اجتماعی، حقوقی و اقتصادی

در مورد علل بی‌رغبتی جوانان به ازدواج نیز موارد زیر مطرح است:

– نا آگاهی و برداشت‌های نادرست

– آداب و رسوم غلط

– مشکلات اخلاقی

– مشکلات اقتصادی

– مسایل حقوقی مربوط به ازدواج

– پیدا نکردن شخص مورد نظر برای ازدواج

راهکارهای کلان زیر برای افزایش رغبت جوانان به ازدواج پیشنهاد شده است:

– تشکیل سازمان و نهادی برای ساماندهی امر ازدواج جوانان

– فرهنگ‌سازی شامل آموزش‌های مستمر رسمی و غیررسمی (در این راستا می‌­توان از ظرفیت‌­های فضای مجازی نیز استفاده کرد)

– ارایه مشاوره به جوانان به منظور تغییر نگرش آن‌ها به ازدواج و تشکیل خانواده

– کمک از خیّرین برای حل مشکلات اقتصادی مربوط به ازدواج، مانند جهیزیه

– اعطای وام‌های ازدواج، ایجاد تسهیلات توسط دستگاه‌­ها و سازمان‌­ها برای کارمندان و فرزندان مجرد آن‌ها، مانند در اختیار گذاشتن سالن‌­های پذیرایی و تهیه هدیه ازدواج برای آن‌ها

– ایجاد و گسترش شیوه‌های صحیح همسریابی (نظیر تجربه مؤسسه تبیان)

– اصلاح قوانین مربوط به سربازی برای افراد متاهل، مانند کسر خدمت سربازی در صورت ازدواج

– تجدید نظر و اصلاح قوانین مربوط به ازدواج و طلاق برای کاستن از پیچیدگی‌­های موجود در آن

– ارایه تسهیلات خرید یا رهن مسکن به افراد تازه ازدواج کرده

2- همسریابی و روش‌های نوین در یافتن همسر مناسب

یکی از بخش­‌های جذاب در تحلیل اقتصادی رفتار افراد در بازار ازدواج در رشته علمی «اقتصاد خانواده» مربوط به فرآیند «همسان‌گزینی» توسط افراد است. همسان‌گزینی که در واقع جست‌و‌جو برای یافتن موردی مناسب و همسان برای ازدواج است، هزینه­‌هایی را بر افراد تحمیل می­‌کند. در ایران، به طور مثال، افراد ممکن است در اماکن عمومی مانند دانشگاه با یکدیگر آشنا شوند یا در بیشتر موارد دوستان، خانواده و آشنایان اقدام به معرفی افراد مستعد ازدواج به یکدیگر نمایند. هزینه مربوط به آشنایی و همسان‌گزینی، متأثر از آداب فرهنگی جامعه مورد نظر در این زمینه است. با پیشرفت‌های تکنولوژیک و ورود اینترنت به عرصه زندگی، پای سایت‌های همسریابی نیز به فرآیند همسان‌گزینی باز شده و افراد بسیاری در اقصا نقاط جهان به دنبال همسان خود از این طریق هستند. در ادامه فرآیند شناخت، هزینه­‌های دیگری نیز برای افراد درگیر در فرآیند شناخت و حتی خانواده‌­های آن‌ها وجود خواهد داشت. از جمله مهم‌ترین این هزینه‌­ها، هزینه فرصت حضور در فرآیند آشنایی و شناخت است. در واقع هزینه آشنایی و شناخت با کسی برای ازدواج، به معنای از دست دادن فرصت شناخت افراد دیگر است. با توجه به بی‌بازگشت بودن زمان، این هزینه فرصت برخلاف سایر هزینه‌­های مادی فرآیند شناخت و آشنایی قابل جبران نیستند. از این رو کمک به دختران و پسران در فرآیند همسان‌گزینی از این منظر بسیار حایز اهمیت است. هر چه فرآیند آشنایی و شناخت طولانی‌­تر باشد، این هزینه‌­ها نیز بیشتر خواهند بود. به عنوان مثال، پسر یا دختری را در نظر بگیرید که 2 سال از سال‌­های جوانی خود را صرف شناخت و آشنایی با کسی کرده است که در نهایت به این نتیجه رسیده است که مورد مناسبی برای وی نبوده است. هزینه واقعی این فرآیند شناخت، از دست دادن فرصت آشنایی و شناخت با افراد دیگری بوده که ممکن بود منجر به ازدواج و تشکیل خانواده شود. البته این امر بدان معنا نیست که فرآیند مهم شناخت سرسری گرفته شود، بلکه افراد باید سعی کنند در کوتاه‌ترین زمان ممکن شناخت و اطلاعات کافی را برای تصمیم‌­گیری به دست آورند. بهینه‌کردن فرآیند آشنایی و شناخت در صورت امکان می‌تواند یکی از مهم‌ترین هزینه­‌های ازدواج را برای جوانان کاهش دهد. در این راستا، پیشنهادهای زیر توسط کارشناسان این حوزه، ارایه شده است:

* ساماندهی و نظارت بر فرآیند همسریابی نوین که از ظرفیت‌های فضای مجازی در این فرآیند بهره برده است. در این راستا می­‌توان از تجربیات مؤسسه تبیان و مؤسسه فرهنگی امین استفاده کرد. از جمله نکات قوت و مثبت تجربیات این دو مؤسسه، درگیر کردن بزرگ‌ترها و خانواده‌­ها در فرآیند معرفی و آشنایی است.

* گسترش طرح مؤسسه تبیان در سطح ملی

* یافتن الگوهای موفق روش‌­های نوین همسریابی در دستگاه‌­های دولتی و سازمان‌­های مردم نهاد

* لزوم پررنگ کردن نقش مساجد و معتمدان محلی در فرآیند همسریابی نوین

3- آموزش‌­ها و مشاوره‌های قبل از ازدواج

شواهد و یافته‌­های علمی حاکی از آن است که انتخاب مناسب، احتمال طلاق را به میزان معناداری کاهش می‌دهد. در واقع یکی از گام‌های اساسی در داشتن خانواده‌­ای باثبات، انجام انتخاب درست است. در این راستا آموزش و مشاوره­‌های قبل از ازدواج بسیار حایز اهمیت بوده و می‌توان آن را نوعی پیشگیری از وقوع طلاق و انحلال خانواده در آینده تلقی نمود. در مورد این مرحله، مسایل و مشکلات زیر توسط کارشناسان در جلسات هم‌اندیشی مطرح شده است:

* عدم توجه کافی به بحث ازدواج در آموزش‌­های رسمی آموزش و پرورش و وزارت علوم و بهداشت

* عدم برنامه مدون و متولی مشخص در زمینه آموزش‌های جنسی

* نبود متولی مشخص برای صدور مجوز برای مؤسساتی که فعالیت‌­های آموزشی و مشاوره‌ای ارایه می‌­کنند.

* نبود پایش کافی بر فعالیت‌­های مؤسسات موجود

4- آموزش‌­های زوجین در قبل و سال­‌های نخست ازدواج

شواهد و یافته‌­های علمی در کشورهای مختلف حاکی از آن است که وقوع طلاق در 5 سال ابتدایی ازدواج و تشکیل خانواده از احتمال بیشتری برخوردار است. بنابراین نیاز زوجین به آموزش و مشاوره در این دوره زمانی، یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر برای کاهش احتمال طلاق و انحلال خانواده است. چه بسا میزان قابل‌ توجهی از ازدواج‌­ها را که ممکن است به طلاق منجر شود، بتوان با مشاوره و آموزش در سال‌های ابتدایی ازدواج، نجات داد. در این راستا و به منظور ساماندهی آموزش‌­های مربوط به تحکیم خانواده در سال‌­های نخست ازدواج، پیشنهادها و موارد زیر توسط کارشناسان در نشست­ها مطرح شده است:

* تعیین ساختار، محتوای آموزشی و متولی آن

* ارایه آموز‌ش‌‌های الزامی فراگیر و کوتاه مدت

* ارایه آموزش‌‌های ضروری در 5 سال اول زندگی مشترک، توسط دستگاه‌های دولتی برای گروه‌‌های هدف (نظیر برگزاری دوره‌‌های آموزشی توسط وزارتخانه‌‌ها و دستگاه‌‌های دولتی برای کارمندان شاغل و فرزندان متأهل آن‌ها)

* صدور مجوز، نظارت و هدایت مسایل آموزشی برای مؤسسه‌­های فعال در این حوزه، در راستای آموزش به متقاضیانی که در زمره کارکنان دولت قرار ندارند.

* اولویت قرار دادن مبانی دینی، فرهنگی و بومی در محتوای آموزشی این دوره‌ها

* ایجاد میل و رغبت در افراد به منظور حضور داوطلبانه در دوره‌­های آموزشی

* بهره‌­مندی از زمان کوتاه قبل از عقد به منظور شرکت در دوره‌های آموزشی

* ترغیب و ایجاد بسترهای مناسب برای ورود بخش خصوصی و پرداخت هزینه‌­های آموزش توسط زوجین

* برگزاری غرفه‌­های جنبی با موضوع خانواده در جشنواره‌­های مختلف موسیقی، کتاب، فیلم و…

* ارزیابی مستمر برنامه‌های آموزش و مشاوره پیش از ازدواج برای تغییر محتوا یا مجری در صورت ناکارآمد بودن این برنامه‌­ها

5- مشاوره و مداخله به‌موقع در هنگام بروز مشکل در خانواده

در صورت داشتن انتخابی مناسب برای ازدواج در کنار داشتن آموزش‌های لازم برای برخورد با چالش­‌های احتمالی در خانواده، می‌­توان تا حد زیادی امیدوار بود که خانواده‌­ها به اندازه کافی برای حل بحران‌های پیش‌رو توانمند باشند. با وجود این، در مواردی ممکن است حتی خانواده‌­هایی که به نظر می‌­رسد از توانایی کافی برای حل بحران‌های ناگهانی برخوردار هستند، نتوانند برخورد مناسبی با بحران‌­های ناگهانی داشته باشند. در اینجا، مشاوره و مداخله به موقع اهمیت پیدا می‌­کند.

6- خلأ­های قانونی و مشکلات حقوقی در زمینه ازدواج و طلاق

قوانین مربوط به ازدواج و طلاق، روابط بین زوجین را تنظیم می‌کنند. عدم توجه کافی به تنظیم این قوانین ممکن است نتایج ناخواسته و پیامدهای نامطلوب به همراه داشته باشد. در کنار قوانینی که به طور مستقیم به طلاق و ازدواج مرتبط هستند، قوانین دیگری نیز وجود دارند که ممکن است تأثیراتی بر تصمیم افراد برای ازدواج و طلاق داشته باشند که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره خواهد شد.

از معدود موارد اشاره شده در این زمینه، الزامی کردن مشاوره پیش از طلاق است که در واقع به طور مستقیم به بند قانونی نپرداخته است و صرفاً در تلاش است با ارایه مشاوره‌­های لازم بر تصمیم افراد بر طلاق تأثیر گذارد.

در کنار قوانینی که به طور مستقیم بر رفتار افراد در ازدواج و طلاق تأثیرگذار است، قوانین حمایتی دیگری را نیز می­‌توان یافت که اگر چه به نظر در جهت حمایت از خانواده است، اما در نهایت ممکن است به فروپاشی خانواده یا عدم تشکیل خانواده همراه باشد. به عنوان مثال، طبق بند 2 ماده 111 قانون مدیریت خدمات کشوری (فصل سیزدهم- تأمین اجتماعی) که در سال  1386 ابلاغ شد، فرزندان اناث، مشروط بر آن که ورثه قانونی باشند، در صورت نداشتن شغل یا شوهر می­‌توانند به صورت مادام العمر از کمک هزینه اولاد، بیمه یا مستمری والدین خود استفاده کنند. دختران مشمولی که در سن کار و ازدواج قرار دارند، می‌­دانند که یافتن شغل یا ازدواج، آن‌ها را از مستمری محروم خواهد کرد و بنابراین در تلاش‌­هایشان برای یافتن شغل یا ازدواج تجدید نظر خواهند کرد و در صورت تمایل به داشتن شغل یا شوهر به بازارهای غیررسمی رو خواهند آورد. دختران مشمولی که شغل یا شوهر دارند نیز در تصمیم خود برای رها کردن شغل یا جدایی از همسرشان دغدغه کمتری خواهند داشت. در واقع با کاهش هزینه‌­های طلاق و بیکاری، احتمال طلاق و بیکاری برای این گروه افزایش خواهد یافت. می‌توان دختران مشمولی را نیز تصور کرد که از شوهرانشان به طور صوری جدا شده تا از این امتیاز استفاده کنند. بنابراین به نظر می‌­رسد که مکانیسم انگیزشی ایجاد شده با این بند قانونی در جهتی خواهد بود که هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی به صورت کاهش ازدواج، کاهش مشارکت در بازار کار، افزایش طلاق و افزایش بازارهای غیررسمی کار و ازدواج را به همراه خواهد داشت. عدم توجه کافی قانونگذار به مکانیسم انگیزشی ایجاد شده توسط این قانون، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی نامطلوب به همراه داشته است که اصلاح این قانون را اجتناب‌ناپذیر می‌­کند.

7- مدیریت جریان پس از طلاق

زندگی پس از طلاق با آسیب‌­های مختلف اقتصادی و اجتماعی می‌­تواند همراه باشد که در صورت نبود آموزش‌های لازم ممکن است این افراد را با بحران‌­های جدی روبه رو سازد. در این زمینه، پیشنهادهای کوتاه و کلی زیر مطرح است:

* ارایه آموزش‌های لازم به افراد مطلقه برای ورود مجدد به بازار ازدواج

* توانمندسازی زنان سرپرست خانوار به منظور جلوگیری از آسیب‌­های احتمالی اقتصادی و اجتماعی

8- به چالش کشیدن آداب و رسوم نادرست در امر ازدواج

هر چند در این زمینه به نظر می‌­رسد که مشکلات فراوانی در کشور وجود دارد و وجود انواع و اقسام آداب و رسوم، موجبات کاهش رغبت جوانان به ازدواج را فراهم آورده است، واکاوی این مسأله و ارایه راه‌حل­ می­تواند بخشی از مشکلات این حوزه را کاهش دهد.

نوشته خانواده‌گرایی و فرهنگ عمومی اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

گویای خبر – از بزرگ‌ترین نعمت‌های الهی، نعمت طول عمر و زندگی در دنیا است. برخورداری از عمر طولانی، یکی از بزرگ‌ترین آرزوهای دیرینه بشر بوده است؛ اما باید از این سرمایه بس بزرگ و موهبت بس گران، استفاده بهینه برد.

افراد باید در مسیری حرکت کنند که لحظه‌ای از زمان را برای دستیابی به تکامل و تعالی از دست ندهند و همواره به فکر خودسازی و کار و تلاش باشند و نقشه راهشان، پیشرفت در ابعاد گوناگون زندگی و کوشش در جهت بهتر شدن رتبه امروزشان نسبت به دیروز باشد.

اما این به معنای کار دایمی و دوری از تفریح و استراحت نیست، بلکه زندگی انسان باید دارای نظم باشد و تا حد توان در صدد شکوفاسازی تمامی استعدادهایش برآید.

بنابراین، عمر انسان اگر با این رویکرد، طولانی شود و با همین عملکرد متعهدانه جلو برود، هم خود فرد بهره‌مندی‌اش از یک زندگی در خور توجه خواهد بود و هم در بهره‌وری دیگران و الگو شدن برای افراد جامعه‌اش، نقش مؤثری ایفا خواهد کرد.

عزتمندی سپیدمویی و سالمندی از آن رو است که سالمند، رسالت انسانی خویش را در این روزگار پرآشوب به شایستگی انجام داده و اینک با انبوهی از تجربه‌های گران سنگ، در کنار دیگر افراد جامعه قرار دارد.

دوران سالمندی به منزله تولدی دوباره برای فرد محسوب می‌شود. نیازهای او در این دوران نسبت به اطرافیان بیشتر می‌شود و از طرفی احساس تنهایی او در این دوران، اگر از حمایت اجتماعی و عاطفی خانواده‌اش برخوردار نباشد، او را دچار افسردگی می‌کند. داشتن توقعات نامناسب از اعضای خانواده در این دوران، مایه دلتنگی و افزایش تنهایی است و چنین توقعاتی با عشق میان والدین و فرزندان، منافات دارد. کمک بزرگی که در این دوره می‌توان به این قشر کرد، بینش‌افزایی و آگاهی دادن به آن‌ها در مورد واقعیات موجود این دوره است.

تردیدی نیست که نقش تعامل صحیح و اهمیت معاشرت سالم با سالمندان، به مراتب مهم‌تر از گروه‌های دیگر سنّی است. به دلیل این که احساس ناایمنی در زنان و مردان سالمند، بیشتر نمود پیدا می‌کند. از دست دادن توانایی‌های جسمانی، بازنشسته شدن و عدم قدرت بر ادامه کار و از دست دادن مقام اجتماعی و عدم حضور فعال در صحنه‌های گوناگون زندگی، احساس طرد شدن و احساس تنهایی در پیرمردان و پیرزنان را بیشتر به وجود می‌آورد. از این رو می‌توان گفت که احترام واقعی بزرگسالان، شناخت نگاهی است که آنان از آن زاویه دنیا را می‌نگرند و به زندگی نگاه می‌کنند. سپس توجه به نیازهایی که از این نگاه پیدا می‌شود و سعی و تلاش در تحقق و عینیت بخشیدن به آن در حد توان.

بنابراین، رفتار درست و محترمانه تکریم آنان در هر شرایط، اصلی است که همواره باید به آن پایبند بود. این گونه توجه و ارتباط صحیح در کاهش احساس ناایمنی آنان بسیار مؤثر است.

اگر نقش سالمندان در جامعه به خوبی مدیریت شود، در حفظ و تأمین بخشی از سلامت روان جامعه، مفید و مطلوب خواهد بود. جامعه و نسل جوان، به هدایت نیاز دارد تا بتواند در مسیر صحیح زندگی گام بردارد.

سالمندان از این جهت که صاحب آگاهی و اطلاعات و تجربیات فراوانی هستند، می‌توانند به انتقال ارزش‌های سنتی خود بپردازند و نسل جوان را در مورد زندگی آینده روشن کنند.  انسانی که خواهان سعادت و طالب کمال خویش است، همچون تشنه کامی که جویای آب گواراست، همواره گوش جان خود را برای شنیدن نصایح و پند پیران و اندرز مربیان خویش، مهیا می‌کند.

کنار گذاشتن سالمندان و محدود کردن اختیارات و کاهش مسؤولیت‌های آنها فقط موجب کاهش رضایت آن‌ها از زندگی و تقویت باور عمومی درباره نانوانی و سربار بودن آنها خواهد شد.

در گذشته، بهترین سرگرمی بچه‌ها، شنیدن قصه‌های مادربزرگ و بهترین هدیه‌شان، نقل و نخودچی و کشمش جیب پدربزرگ‌ها بود. همیشه دیدن پدربزرگ و مادربزرگ، خاطره دست اول بچه‌ها بود. اما امروزه در خانواده‌ها همیشه وقت تنگ است؛ همه عجله دارند، پدر و شاید مادر باید سر کار بروند، کودکان هم خواسته و ناخواسته باید به مهدکودک و مدرسه و کلاس‌های آموزشی متفرقه بروند و در این بین، گاهی صدای زنگ تلفن است که فرصتی کوتاه به حال و احوال‌پرسی از پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها را می‌دهد.

این همه عجله و تکاپو، فرصت فکر کردن به اوقات فراغت پدر یا مادر سالمند را از ما گرفته و متأسفانه باعث شده این گروه از افراد، گوشه‌نشینی و انزوا را در پیش بگیرند و از حضور در جمع بپرهیزند. متأسفانه بیشترین فعالیت اوقات فراغت سالمندان را، تماشای تلویزیون پر کرده و آمارها در کل دنیا نشان می‌دهد که حدود 50 تا 80 درصد وقت سالمندان، پای تلویزیون می‌گذرد. گرچه به ظاهر این کار می‌تواند سرگرم‌کننده باشد، اما تماشای بیش از حد برنامه‌های تلویزیونی نیز عوارض سوء بر عملکرد مغز سالمندان دارد. این درحالی است که در سنین سالمندی، فرد معمولاً از مشکلات شنوایی، بینایی و ابتلا به برخی بیماری‌های فیزیکی، عضلانی و استخوانی رنج می‌برد و حتی گاهی با محدودیت حرکتی مواجه است. با این توجه، نحوه سپری کردن اوقات فراغت برای سالمند به شکل امروزی، چه بسا به جای ارتقای سلامت جسمی و روانی آن‌ها و تخفیف رنج‌هایشان، موجب بروز افسردگی یا تشدید بیماری در آن‌ها شود.

یکی از اصلی‌ترین راهکاری که به بهبودی وضع موجود می‌انجامد، آموزش دادن به جوانان برای درک فرآیند پیری، شناخت ویژگی‌های روحی سالمندان، اعتقاد به ارزشمند بودن سالمندی و یادگیری نحوه برخورد محترمانه با سالخوردگان در خانواده و جامعه است.

بنابراین، به نظر می‌رسد جامعه امروز به منظور بهبود موقعیت سالمندان و توانمندسازی آن‌ها، به موازات تلاش‌های علمی برای افزایش طول عمر همراه با سلامتی، باید شرایط و امکانات لازم برای زندگی آبرومندانه و همراه با عزت، احترام، اقتدار و منزلت را برای آنان فراهم کند.

لذا می‌توان تعریف نوینی از ارزش، نقش و منزلت سالخوردگان در جامعه ارایه داد که بتواند سطح تساهل اجتماعی نسبت به سالمندان را افزایش دهد و آنان را به جایگاه اجتماعی شایسته در جامعه و خانواده مطمئن کند. هم­ چنین نگرش‌های منفی موجود در مورد سالخوردگان و دوره سالمندی را از طریق تضعیف عقاید قالبی و کلیشه‌های رایج درباره سالمندان تغییر داد (سازمان‌های هنجارآفرین مثل مدارس و دانشگاه‌ها و رسانه‌های گروهی می‌توانند نقش حیاتی در این زمینه ایفا کنند).

دور نگه داشتن سالمندان از محیط خانواده، در حقیقت محروم کردن آن‌ها از مصاحبت‌ها و محبت‌های بی‌دریغ است. گذراندن اوقات فراغت در خانواده، زمان و فرصتی مهم و اساسی برای شکل‌دهی پیوستگی و عهد و میثاق نسل‌های متوالی یک خانواده است. در این زمان‌ها، پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها، سوابق تاریخی، تجربه‌های شخصی، درس‌های زندگی، ارزش‌های خانوادگی، سنت‌ها و اهمیت پیوستگی خانوادگی را می‌توانند با نوه‌های خود در میان بگذارند. خانواده‌هایی که اوقات فراغت خود را با یکدیگر می‌گذرانند، پیوستگی بیشتری دارند و به نیاز محبت و عشق بهتر پاسخ می‌دهند. همین امر باعث می‌شود آن‌ها این علاقه و عشق را در آینده به فرزندان خود هدیه دهند.

از آنجا که بین سلامت روان و اوقات فراغت سالمندان ارتباط مستقیمی وجود دارد، اگر اوقات فراغت به نحو احسن پر شود، سالمندان از بهداشت روانی خوبی برخوردار خواهند بود. در غیر این صورت، افکار منفی و ناخوشایند گذشته ممکن است در ذهن‌شان تداعی شود. در حال حاضر، افراد سالخورده گرفتار تعارضی بین تصورات خود و واقعیات زندگی شده‌اند؛ یعنی آن چه آنان در دوران جوانی‌شان برای دوره سالخوردگی تصور می‌کردند، با آن چه امروز وجود دارد یا فرزندان و نوه‌هایشان درباره آن‌ها اعمال می‌کنند، متفاوت است.

فراهم آوردن شرایط فیزیکی و فرهنگی مناسب برای نگهداری از سالمندان در اطراف خانواده‌ها موجب تقویت اعتماد به نفس، بازیابی استعدادها و نیز بهبود وضع عمومی و دستیابی به جایگاه و منزلت اجتماعی آن‌هاست. در این صورت، نه تنها سالمندان از متن زندگی خانوادگی و اجتماعی طرد نمی‌شوند، بلکه به نوعی در رأس هرم اقتدار خانواده و جامعه قرار می‌گیرند و جوان‌ترها موظف می‌شوند ضمن حفاظت و مراقبت از آن‌ها، به اقتدار آنان هم گردن بنهند.

سالمندان وقتی به این مرحله از زندگی خود می‌رسند، به عنوان یک تاریخ متحرک تلقی می‌شوند. آن‌ها در خانواده‌های امروزی هنوز هم جایگاه قابل احترامی دارند و می‌توانند به عنوان بازوی کمکی، از توانایی عقلی و حضوری آن‌ها در خانواده استفاده کرده و در تحکیم خانواده از آن‌ها بهره‌های بسیار برد.

البته والدین به دلیل سرعت تغییرات اجتماعی و تغییر در نگرش‌ها و نیازها نمی‌توانند ارتباط مؤثری با فرزندان و جوانان برقرار نمایند و به همین دلیل، بین این دو نسل، شکاف به وجود آمده است و فرزندان و جوانان نمی‌توانند یا نمی‌خواهند از مشورت و حمایت‌های سالمندان و والدین خود بهره‌مند شوند؛ اما از طریق آموزش فرزندان، والدین و سالمندان و یادگیری وظایف و مهارت‌های ارتباطی در این دوره می‌توان علاوه بر توانمندسازی این عزیزان و تجربه یک زندگی پر نشاط و سالم همراه با احترام، می‌توانند نقش برجسته‌ای را در حفظ و تداوم خانواده ایفا کنند.

مأخذ: مجموعه فرهنگ عمومی و آداب شهروندی، علی شیرازی و همکاران، ناشر: عابداندیش، قم، جلد شانزدهم، چاپ اول، 1395.

نوشته فرهنگ عمومی و آداب احترام به بزرگسالان اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

گویای خبر – اصلی‌ترین هدف خلق و ثبت «رویداد» از منظر وظایف و مأموریت‌های شورای فرهنگ عمومی، ایجاد همبستگی و انسجام اجتماعی است. رویدادسازی و مسأله هویت، ارتباطی مستقیمی با یکدیگر دارند.

حافظه به مثابه فرهنگ

«خاطره‌های تمدنی» ایرانیان اگر زنده و در جریان نباشند، در نتیجه تفاله‌‌های صنعتِ فرهنگ استعماری جایگزین آن شده و رواج خواهد یافت. «رولان بارت» معتقد بود جهان جدید باید اسطوره‌های خودش را درست می‌کرد. بارت، عناصر فرهنگی را «اسطوره» می‌نامد؛ چرا که اسطوره، نوعی گفتار است و پیام‌هایی را می‌رساند. از نظر بارت، همه چیزها در زمانه ما می‌تواند به اسطوره، یعنی نوعی رساننده پیام تبدیل شود. از دیدگاه بارت، اسطوره نوعی گفتار ناقل پیام است. بر این اساس، اسطوره پیام‌رسان گسترده‌ای است که دلالت‌های ناقصی دارد و هر چیزی که دلالتی داشته باشد، می‌تواند اسطوره شود. بارت، درباره مصادیق اسطوره می‌نویسد: «اسطوره تمام جنبه‌های زندگی، قوانین، اخلاقیات، زیبایی‌شناسی‌ها، سیاست‌های خارجی، هنرهای خانه‌داری، ادبیات و آیین‌های نمایشی آن‌ها را شامل می‌شود.» بورژوازی در همۀ جنبه‌ها، نام‌زدایی کرده و اسطوره برای آشکار کردن آن‌ها وارد عمل می‌شود. برای نمونه، بورژوازی، خونریزی در عرصۀ سیاسی و سرزمینی را پشت ایده ملت پنهان ساخته است. اگر بخواهیم در حال حاضر مثالی عینی طرح کنیم، فوتبال به مثابه ورزش محبوب جهانی و بدیهی شده است و ظاهراً نمی‌توان عدم آن را تصور کرد. لذا بایستی به آن جهت داده شود.

رویدادسازی

«رویدادسازی» که پدیده و سیاستی محسوب می‌شود، ایجاد بستری است که آیینی را احیا، بازسازی و بعضاً خلق می‌کند؛ مقوله‌ای که از آن با عنوان احیای مجدد سنت نیز یاد می‌شود. اصلی‌ترین هدف خلق و ثبت «رویداد» از منظر وظایف و مأموریت‌های شورای فرهنگ عمومی، ایجاد همبستگی و انسجام اجتماعی است. رویدادسازی و مسأله هویت، ارتباطی مستقیم دارند. هویت‌های محلی از ظرفیت بالایی برای شکوفایی برخوردار هستند. بالاخص هویت ایرانی- اسلامی در معنای غیرایدئولوژیک، غیرانتزاعی و غیرایدئالیستی خود پدیده‌ای است که ریشه در مؤلفه‌های تاریخی، جغرافیایی، زیست‌محیطی و… داشته و قابلیت عظیمی برای تکثیر و جهش دارد. هویت محلی واجد ظرفیت‌های موسیقایی، بصری، روایی، اسطوره‌ای، زبانی، فراغتی، مصرفی، اقتصادی و… بوده و در یک کلمه می‌تواند سبک زندگی را در معنایی بومی بازسازی و بازآفرینی کند و این مهم‌ترین بستر تولد چیزی است که از آن به «مناسبت یا رویداد» تعبیر می‌کنیم. مقوله مشارکت حداکثری، یکی از ویژگی‌های «رویداد» است و اصولاً آن‌چه یک رویداد را با فرهنگ عمومی مرتبط می‌سازد، خصلت مشارکت است. اصولاً دو دسته انگیزه‌های مادی- معنوی می‌توانند زمینه مشارکت مردمی را مهیا سازند. البته که جوشش و آفرینش‌ها و ظرفیت‌های مردمی در مناسبت‌ها و رویدادسازی‌ها یک اصل است. در روستاها و شهرهای کوچک، آفرینشگران و خلاقان مهمی هستند که متأسفانه مرکزنشینان، چشم و طبعاً دست و پای آن‌ها را بسته و جامعه را به مصرف‌کننده‌ای منفعل (مخاطب) تقلیل داده‌اند.

رویداد و ساخت آن

تا قبل از سال 1987م که اصطلاح گردشگری رویداد مطرح شد، به موارد خاصی از رویدادها مثل رویدادهای برجسته، ابر رویدادها و رویدادهای خاص پرداخته می‌شد. لکن یکی از مهم‌ترین مسایل مورد توجه در عرصه رویدادسازی، مناسک تقویمی و مناسبت‌های فرهنگی است. در سال 1989م، مقاله «رویدادهای خاص: تعریف محصول» توسط گتز منتشر شد که در آن چارچوبی برای برنامه‌ریزی گردشگری رویداد مطرح شده بود. گردشگری رویداد شامل برنامه‌ریزی نظام‌مند، توسعه و بازاریابی آیین‌ها، جشنواره‌ها و رویدادهای ویژه است که می‌تواند جاذبه میدانی برای گردشگران غیر بومی ایجاد کند، تصویر مطلوبی از میزبان یا موضوع رویداد بر جای بگذارد، فرایندهای ایجاد زیرساخت و رشد اقتصادی را شتاب ببخشد و الهام‌بخش ایجاد جذابیت در دیگر بخش‌ها باشد. نقش گردشگری رویداد، در حفظ سنت‌های فرهنگی هر جامعه است. رویدادها، نقش مهمی در حفظ ساختارهای اساسی یک جامعه دارند و فرصتی برای حفظ و احیای آداب و رسومی که به دست فراموشی سپرده شده‌اند، فراهم می‌کنند که از آن به پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس محلی یاد می‌شود. هم چنین، گاهی گردشگری رویدادی که در مکانی به جز سرچشمه اصلی خود برگزار می‌شود، می‌تواند به عنوان تسهیل‌کننده و ترغیب‌کننده احساسات میهن‌دوستی و وطن‌پرستی در میان افرادی که به کشورهای دیگر مهاجرت کرده‌اند، مورد استفاده قرار گیرد. در یک تقسیم‌بندی می‌توان رویدادسازی را به رویداد ورزشی، مذهبی، موسیقی، دولتی و سیاسی، تجاری و خصوصی تقسیم کرد.

جدا از آثار اقتصادی مترتب بر گردشگری رویداد، این نوع از گردشگری می‌تواند تغییرات اجتماعی و فرهنگی خوبی بر جای گذارد. افزایش ارتباط میان فرهنگی، احیای فرهنگ بومی نظیر صنایع دستی، زبان، سنت‌ها، غذاها و…، احیای همبستگی اجتماعی، ایجاد حس غرور در ساکنان، انتقال فرهنگ به نسل‌های بعدی، خودکفایی جامعه یا اعتباربخشی به آن، افزایش عزت نفس و همبستگی اجتماعی را به دنبال دارد.

سیاست و مأموریت غنی‌سازی تقویم

اصل مناسک‌سازی‌های رایج در عصر کنونی مبتنی بر فضای مجازی است. این خود تهدیدی بر گوناگونی فرهنگی است. مناسبت‌ها و  مناسک رسانه‌ای شده در عصر مجازی بی‌ریشه، دفعی و بی‌هویت هستند. در شرایط بی‌تاریخی، بی‌ریشگی و انسلاخ هویتی جوامع همگون شده، چالش‌های فضای مجازی عملاً مناسک و رویدادهای فراغتی زندگی را می‌سازند. اما در شرایط اقتدار هویتی هر روز و حتی هر بخش روز، مشحون از معانی و وقایع است؛ وقایعی که زمان را زنده و مکان را معنامند می‌کند. جهان بی‌ریشه با اتفاق و حادثه سرگرم می‌شود؛ اما جوامع متمدن و تاریخ‌مند واقعه‌گرا و واقعه سازند. اسطوره‌های آن‌ها یک شبه و یک روزه نیستند و در طول تاریخ کشیده شده‌اند. انفعال در مقابل ارتباطات جهانی مبتنی بر فضای مجازی، تهدیدهای مهمی برای فرهنگ‌های بومی و ملی ایجاد کرده است. اگر نتوانیم تقویم ملی‌مان را غنی‌سازی و متوازن کنیم، نخواهیم توانست در برابر گرداب موجود ایستادگی کنیم. سیاست فرهنگی قاطع جمهوری اسلامی، نقد کردن و به کار انداختن همه موجودیت، ظرفیت و سرمایه ارزشمند و عمیقِ سنت اسلامی- ایرانی است که به غنی‌سازی هویت ملی ایرانیان منجر می‌شود. در واقع حافظه فرهنگی و خاطرات تمدنی (تعبیر رهبری)، هویت ملی را از تهاجم مصون می‌دارند.

شورای فرهنگ عمومی، تصمیم ساز و تصمیم‌گیر و سیاست‌گذار این عرصه و رصدگر مهم تحولات حقیقی و مجازی تقویم و مناسبت‌هاست. همان‌طور که برای تقویم رسمی کشور می‌اندیشیم، باید به مناسبت‌های غیر رسمی هم توجه داشت. حتی این دسته هم یک جا تهدید نیستند و نباید از خلاقیت‌ها یا ظرفیت‌های آن غفلت کرد. گاهی واجب نیست هر رویداد، خاطره و واقعه‌ای را به تقویم محدود رسمی کشور پیوند بزنیم. انتظار سایر مردم و به ویژه مسؤولان و نمایندگان مجلس هم گاهی مالایطاق است. لذا در این عرصه نباید از رویدادسازی ناامید شد و نه انتظار داشت هر شهرستان و رویداد کوچکی، ضمن پذیرش اهمیت و قداست آن در تقویم رسمی کشور جا پیدا کند.

تعریف روزمحصول‌ها و روز استان‌ها، از جمله سیاست‌های شورای فرهنگ عمومی در راستای غنی‌سازی تقویم است. تعیین این روزها با هدف احیای سنت‌ها و بازآفرینی بومی انجام شده که اتفاقاً در برنامه تحول دولت مردمی نیز مدنظر است. تعریف محصول و اختصاص روزی خاص برای هر استان و یک ناحیه و اقلیم باعث ایجاد همگرایی بیشتر، استحکام و بالندگی هویت محلی و  افزایش انسجام و نشاط اجتماعی مؤثر خواهد شد.

از سوی دیگر، تصویب و ابلاغ تقویم اصناف، حرفه‌ها و مشاغل کشور، به موازات تقویم رسمی کشور، فرصتی را برای نام‌گذاری روزهای مختلف برای اقشار مختلف فراهم می‌نماید. هر شهروند و خانواده‌ای طبعاً با سبک و کار و حرفه و مهارت و صنفی سر و کار دارد. برخی از اقشار، البته در تقویم رسمی، صاحب روز و توجه ملی بوده‌اند (دانشجو، دانش آموز، معلم، پزشک، پرستار، مهندس و…). لکن هزاران حرفه و شغل و تخصص دیگر در جامعه ما به مثابه سازمان اقتصاد ملی و معیشت مردم حیات دارند که می‌توان روزهایی را به یاد آنان، رویدادمحور کرد، به اخلاق کسب و کارشان توجه نمود، خاطرات و سوابق تمدنی آنان را بازیابی کرد و البته رابطه مردم و آن حرفه و کار را تقویت کرد. این اقدام و ایده مبارک، تحفه‌ای از نظام فرهنگی کشور در سال حمایت از تولید ملی است و امید است با همکاری رسانه‌ها مؤثر افتد.

نوشته نقش رویدادسازی و تقویم در سیاست‌های هویتی و حافظه تاریخی-فرهنگی اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

گویای خبر – در گذشته، شکل خانواده گسترده، مهم‌ترین شکل معمول خانواده‌ها بود و اعضای آن به راحتی از حال یکدیگر مطلع می‌شدند و به راحتی از آثار مثبت روابط خویشاوندی بهره‌مند بودند. خانواده گسترده، خانواده‌ای بود که در آن چند نسل با یکدیگر زندگی می‌کردند. گسترش خانواده به طور عمودی با ورود عروس به خانه مرد یا به طور افقی با افزوده شدن یک خویشاوند جدید صورت می‌پذیرفت.

امروزه به دلیل تغییرات اجتماعی و اقتصادی، خانواده گسترده اهمیت و رواج گذشته را از دست داده و خانواده هسته‌ای متشکل از زن و شوهر و احتمالاً فرزند یا فرزندان، جایگزین آن شده است که با جامعه جدید صنعتی نیز سازگارتر است.

با گسترش خانواده هسته‌ای و از میان رفتن خانواده گسترده و دور شدن فاصله‌ها، روابط خویشاوندی نیز تحت تأثیر این شرایط قرار گرفته و ارتباط بین آن‌ها نسبت به گذشته، کمرنگ شده است.

به اعتقاد برخی محققان، فروپاشی خانواده گسترده در بسیاری از مناطق جهان بر اثر وقوع برخی تحولات تمدنی و از میان رفتن بسیاری از آثار و کارکردهای آن در عرف سنتی و در نتیجه، غلبه الگوی هسته‌ای خانواده (به عنوان مناسب‌ترین و مطلوب‌ترین الگوی خانواده در نظام صنعتی) موجب شده است که اعضای شبکه خویشاوندی نسبت به تجدیدنظر در بهبودی آن و ترمیم این وضعیت، با بی‌مهری و بی‌توجهی عمل نمایند. فهم و تبیین بسیاری از مشکلات موجود این شبکه و چاره‌جویی برای رفع آن و نیز درک چرایی فرو کاستن تدریجی موقعیت آن در جامعه صنعتی جدید، از مباحث اجتماعی مهمی است که نباید از تحقیقات محققان و پژوهشگران به دور باشد.

امروزه بر اساس نگرش‌های نادرست و انتظارات و توقعات منفعت‌جویانه، انگیزه چندانی برای حرمت نهادن به تعلقات خویشاوندی و رعایت اقتضائات آن وجود ندارد. بارزترین اثر اجتماعی این انحراف، تضعیف پیوندها یا از هم گسیختگی روابط و تعلقات اجتماعی است که آثار مخربی دارد؛ آثاری که نقش عافیت زدای آن را در زندگی اجتماعی خود به وضوح شاهدیم که به تدریج به صورت انواع بیماری‌های گوناگون جسمانی و روانی دامن‌گیر ما می‌شود.

احساس طرد شدن و مورد عشق و علاقه دیگران نبودن و رنج دایمی از این مسأله بردن و اطمینان به این که دیگران به سردی و بدون محبت با او رفتار می‌کنند، آثار قطع ارتباط با دیگران است و از نشانه‌های افراد ناایمن و افسرده به حساب می‌آید. این در حالی است که یکی از نیازهای روانی انسان، نیاز به محبت است که انسان در هر دوره از زندگی و تحول و رشد، به آن نیازمند است. روابط فامیلی و معاشرت با خویشاوندان، بستر مناسبی برای برقراری تعاملات عاطفی و اظهار علاقه و محبت به یکدیگر و تأمین کننده همان نیازی است که خداوند در وجود انسان نهاده است.

بدون شک، یکی از مهم‌ترین عوامل در ارتقای انگیزه‌های افراد و ایجاد میل و رغبت زیاد در آن‌ها به رعایت آداب خویشاوندی، وجود کارکردهای اجتماعی، اقتصادی، امنیتی و… است که از این مسأله عاید افراد می‌شود.

بخشی از آثار و برکات این مسأله در حوزه فرد و بخشی از آنها در حوزه اجتماعی مطرح می‌شود؛ هم‌چنان که پاره‌ای از این آثار در دنیا و پاره‌ای دیگر در آخرت، نصیب انسان می‌شود. «صله رحم» مانند دیگر فضایل اخلاقی، درجه‌های متفاوتی دارد و با حداقل ارتباط که همان رفت و آمد خانوادگی یا سلام کردن است، آغاز می‌شود و با مهرورزی بیشتر از طریق رفع مشکلات و نیازمندی‌های خویشان به وسیله همکاری و مشارکت در زمینه‌های مختلف و کمک‌های عاطفی، مالی و جانی تکامل می‌یابد. بدیهی است به میزان تقویت و گسترش این ارتباطات در عمق و سطح، آثار و برکات وسیع‌تری نصیب فرد و جامعه می‌شود.

برای تعیین ارزش افعالی که به زندگی اجتماعی مربوط می‌شود، اصولی را در نظر می‌گیرند و معیار سنجش و ارزش‌گذاری رفتارهای اجتماعی قرار می‌دهند. این اصول بر اساس بینش عقلانی و توجه به واقعیاتی که در زندگی اجتماعی وجود دارد، استنباط می‌شوند.

– کسی که مورد ناسپاسی قرار گیرد، ممکن است فشارهای روحی- روانی، وی را به واکنش‌های نامناسب با خویشان وادارد.

– فشار روانی و تنگنای روحی در چنین موقعیتی، به جهت احساس خسارتی است که فرد پیدا می‌کند؛ چرا که وقتی به جای قدردانی و توجه، با بی‌مهری و ناسپاسی رو به رو می‌شود، خود را مانند فروشنده‌ای می‌بیند که کالایی را فروخته، اما پول آن را دریافت نکرده است. در حقیقت، فرد بر اساس معادله «احسان = سپاس» وضعیت را ارزیابی می‌کند و وقتی قدردانی و سپاس طرف مقابل را دریافت نمی‌کند، دچار احساس ناکامی می‌شود. در چنین وضعیتی، این احساس ناکامی، فشار روانی تولید می‌کند.

– چون در درستی معادله «احسان = سپاس» تردیدی نیست، تغییر را باید در جای دیگری صورت داد. به این بیان که این احسان دو طرف دارد: احسان کننده و احسان‌شونده که هر دو انسان هستند و احسان‌کننده، یک طرف معادله و احسان‌شونده که نزدیکان هستند، در طرف دیگر قرار دارد. در حقیقت، این معادله «احسان به خویشان = سپاس خویشان» است.

– با توجه به نقش فراوانی که صله رحم در ابعاد مختلف وجودی و حیات اجتماعی انسان دارد، حق خویشی در هیچ شرایطی قابل سقوط نیست.

– امروزه با یک تلفن کردن یا فرستادن پیامک می‌توانیم از حال همدیگر آگاه شویم.

– هر چه دید و بازدیدها ساده‌تر و بدون تشریفات باشد، به همان اندازه هم میهمانی‌ها بیشتر می‌شود و صفا و صمیمیت را به ارمغان می‌آورد.

– شناخت احسان دیگران و سپاس‌گزاری در برابر آن، یکی از پایه‌های صمیمیت و از عوامل تأثیرگذار بر موفقیت و رضایت از روابط فامیلی است. سپاس‌گزاری سبب می‌شود که عاطفه مثبت بیشتر و عمیق‌تری میان نزدیکان برقرار شده و در نتیجه موجب می‌شود که محبوبیت به وجود آمده، زمان بیشتری پایدار بماند.

– همه افراد فامیل باید به توانمندی لازم برای شناخت احسان همدیگر، دست یابند. برای کسب مهارت در شناخت احسان و نیکی هم لازم است که اولاً نگاه منفی‌گرا به نگاه مستحکم تبدیل شود. ریشه مشکل اینجاست که نظام شناختی و ارزیابی برخی افراد، صرفاً منفی یاب است و توان درک چیزی جز بدی و زشتی را ندارد. اینجاست که احسان طرف مقابل دیده نمی‌شود و فقط نقل منفی او مورد توجه قرار می‌گیرد که نتیجه‌ای جز نفرت ندارد. این منطق باید تغییر کند و سیستم ارزیابی فرد، مثبت یاب شود. ثانیاً باید نکات مثبت و احسان‌های بستگان، یادآوری شود. گاه ممکن است که فرد، با این که متوجه احسان شده، به مرور زمان دچار غفلت شود و آن را فراموش کند. از این رو لازم است که گذشته خویشاوندی با همان نگاه مثبت‌نگر مرور شود و خاطرات خوش آن روزها زنده شده و مجموعه خوبی‌ها شماره شود.

– در برابر احسان بستگان، واکنش‌های مختلفی را می‌توان نشان داد که یکی از آن‌ها، «مقابله برابر» است. یعنی خوبی خویشاوند را با همانند آن خوبی، پاسخ دادن.

– می‌توان خوبی فامیل را با خوبی بهتر از آن پاسخ داد. این همان چیزی است که با عنوان «تشکر» و «مقابله برتر» یاد می‌شود. تشکر کردن، با رفتار همانند انجام نمی‌شود.

– نیکی و احسان به دیگران، همانند غل و زنجیری است که انسان را در بند می‌کشد و جز به وسیله مقابله برابر یا برتر نمی‌توان از آن‌ها رها شد.

در همین راستا، 30 آذرماه، مصادف با آخرین روز پاییز، شروع زمستان و شب یلدا، با عنوان «روز ترویج فرهنگ میهمانی و پیوند با خویشان» در تقویم رسمی کشور نام‌گذاری شده است.

مأخذ: مجموعه فرهنگ عمومی و آداب شهروندی، علی شیرازی و همکاران، ناشر: عابداندیش، قم، جلد پانزدهم، چاپ اول، 1395.

نوشته فرهنگ عمومی و آداب دیدار با خویشاوندان اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

گویای خبر – امروزه در کشورمان، روز به روز بر تعداد آپارتمان‌نشین‌ها افزوده می‌شود و متأسفانه آموزش‌های لازم برای زندگی جمعی به مردم ارایه نمی‌شود. بنابراین در بسیاری از موارد، شاهد وقوع مشکلات فراوان در مجتمع‌های مسکونی هستیم که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، بی‌تفاوتی افراد در مشارکت نمودن و پذیرش مسؤولیت در زندگی جمعی در آپارتمان‌هاست.

بی‌تفاوتی افراد در محیط‌های زندگی جمعی سبب می‌شود که قوانین و مقررات و نظم و انضباط در آپارتمان به مروز از بین رفته و لذا بهترین محیط برای زندگی افرادی می‌شود که به دنبال محیط‌های در هم ریخته هستند؛ نظیر معتادان، سارقان و افراد دارای مشکلات اخلاقی. زیرا این افراد با خیال راحت و بدون مزاحمت می‌توانند در این مکان‌ها زندگی کنند و شرایط را برای دیگر ساکنان آپارتمان، عذاب‌آور و ناایمن نمایند. برعکس، در مجتمع‌های مسکونی که قوانین و نظم و انضباط و نظارت جمعی شدید حاکم است، این گونه افراد به هیچ وجه ساکن نشده و از این مکان‌ها به شدت دوری می‌جویند، چون می‌دانند در آینده با مشکلات مهم رو به رو می‌شوند.

نکته مهم، تأثیرگذاری محیط‌های پاکیزه و تمیز و با مقررات، بر رشد شخصیتی کودکان و نوجوانان است. در محیط‌های نازیبا و پرتنش، کودکان و نوجوانان علاوه بر بدبین شدن نسبت به جامعه، یاد می‌گیرند چگونه از مسؤولیت‌ها فرار کنند. لذا شخصیت آن‌ها به گونه‌ای تربیت می‌شود که هیچ گاه در زندگی و محیط‌های شغلی به موفقیت‌های قابل توجه دست نمی‌یابند و در کارهای گروهی شکست می‌خورند. بنابراین ما مجبور به مشارکت در محیط زندگی خویش هستیم؛ در غیر این صورت، امیدی به خوب زندگی کردن و حاکم شدن امنیت و آرامش نخواهد بود.

طراحی فضا و مدیریت فضا، برای مدیریت رفتاری است که داخل آن فضا اتفاق می‌افتد؛ یعنی رفتارهای داخل یک فضا را می‌توان با نوع طراحی، مدیریت کرد. از این رو، معماران در گذشته، در خلق آثار هنری خود از منبع طبیعت، فرهنگ و مذهب الهام می‌گرفتند و از این سه رکن در طراحی و معماری ساختمان‌ها بسیار بهره می‎‌بردند. انگیزه اصلی معماران سنتی ایرانی، بیان و انعکاس مفاهیم فرهنگی و باورهای دینی مردم از یک سو و تحت تأثیر قرار دادن رفتارهای مردم توسط این عناصر از سوی دیگر بوده است. بر همین اساس، مسایل و مشکلات فرهنگی و اجتماعی مجتمع‌های آپارتمانی را می‌توان به قرار زیر دسته‌بندی کرد:

1- تنوع فرهنگی: ساکنان آپارتمان‌ها عمدتاً از مهاجران روستاها و شهرهای کوچک تر هستند که با فرهنگ‌های متفاوت در این مجموعه‌ها ساکن می‌شوند.

2- تضاد فرهنگی: به جهت وجود خرده فرهنگ‌ها و آداب و رسوم متفاوت خانواده‌ها و از آن جا که در مجموعه‌های آپارتمانی، افراد ارتباط نزدیک‌تر و بیشتری با هم دارند، تضادهای فرهنگی بروز بیشتری دارد.

3- ضعف در روابط صحیح اجتماعی: از یک سو، تنوع و تضاد فرهنگی و از سوی دیگر، تراکم جمعیتی و نداشتن روابط منسجم اجتماعی سبب شده است که روابط ضروری اجتماعی شکل سازمان‌یافته و منظم به خود نگیرد. فضا و زیربنای محدود واحدهای مسکونی سبب بروز تراکم جمعیتی در مجتمع‌های مسکونی شده است.

4- کمبود فضای فرهنگی، آموزشی و تفریحی: در سال‌های اخیر، معماری معاصر ایران در بستری شکل گرفته که از جریان‌های مدرنیته، صنعتی شدن و جهانی شدن به طور مداوم تأثیر پذیرفته است و سبک زندگی مردم و به دنبال آن، کالبد و محیط زیست را تغییر داده است. آن چه تولید می‌شود، ساختمان‌سازی است، نه معماری؛ رشد شهری است، نه شهرسازی. مراد از معماری و شهرسازی، خلق آگاهانه و اندیشمندانه فضا برای زندگی فرد و جامعه است.

بنا بر آمار موجود، قریب به 70 درصد جمعیت کشور در آپارتمان‌ها سکونت دارند. لذا برای تنظیم روابط آپارتمان‌نشینی میان شهروندان، قانون تملک آپارتمان‌ها نقش مهمی در ساماندهی و نظام‌مند نمودن روابط آنان ایفا می‌کند. اما واقعیت این است که کاهش مشکلات آپارتمان‌نشینی، به چیزی بیش از وجود قانون نیاز دارد و آن نهادینه شدن فرهنگ و اخلاق آپارتمان‌نشینی در کشور است و تحقق این امر مستلزم کار فرهنگی از طریق مبادی مختلف از جمله رسانه‌ها است که می‌بایست الزامات آپارتمان‌نشینی و هم چنین قوانین حاکم بر زندگی اجتماعی در آپارتمان‌نشینی را برای مردم بازگو نمایند و آنان را با حقوق یکدیگر آشنا و آگاه سازند.

مهم‌ترین و تأثیرگذارترین اقدام در نهادینه‌سازی سبک زندگی ایرانی- اسلامی در فرهنگ آپارتمان‌نشینی، آموزش و فرهنگ‌سازی است. متولیان امر در این خصوص با دو گروه اصلی مواجه‌اند؛ اولین گروه، عموم مردمی هستند که در آپارتمان‌ها زندگی می‌کنند و دومین گروه، دانشجویان و مهندسان و جامعه متخصصان کشور هستند.

* پرمخاطب‌ترین و اصلی‌ترین متولی در این حوزه، رسانه ملی است که می‌تواند تأثیرگذاری زیادی داشته باشد. این رسانه می‌تواند برای گروه‌های مختلف سنی، ساخت برنامه‌های پویانمایی، دعوت از کارشناسان و پژوهشگران به منظور تبیین ابعاد زندگی ایرانی- اسلامی، دعوت از کارشناسان حوزه ساخت و ساز و تهیه فیلم با موضوع فرهنگ آپارتمان‌نشینی را در دستور کار خود قرار دهد.

* بهترین مکان برای آموزش سبک زندگی ایرانی- اسلامی به پدران و مادران آینده، مدارس است. مدرسه، زیباترین تجلی گاه نظام تعلیم و تربیت است و اگر بخواهیم به سبک زیبایی از زندگی دست یابیم، باید در این نهاد پایه‌هایش بنا نهاده شود. بسیاری از دانش آموزان، بیش از خانواده و والدین، از معلمان خود الگوبرداری می‌کنند که این امر، مسؤولیت وزارت آموزش و پرورش را به مراتب حساس‌تر می‌کند. نظام آموزشی و دلسوزان حوزه تعلیم و تربیت، باید به آموزش سبک زندگی ایرانی- اسلامی در مدارس، توجه کرده و شاخص‌های سبک زندگی را شناسایی نمایند و از کودکی در افراد نهادینه سازند.

* صنعت ساختمان، یکی از صنایع مهم در حوزه ساخت و ساز در کشور است که باید نظم، استحکام و زیبایی را در آن به عرصه ظهور رساند و مهندسان در این زمینه، میراث‌دار سرمایه‌هایی عظیم هستند. آموزش و تربیت معماران و مهندسان حرفه‌ای در کنار تجدیدنظر در برخی قوانین، از مهم‌ترین وظایف وزارت راه و شهرسازی است.

* دانشگاه، مهم‌ترین و اساسی‌ترین مکانی است که قادر است روحیه خلاقیت، ابتکار، خودباوری و اعتماد به نفس را در نسل‌های جوان شکوفا سازد و مسؤول اصلی پرورش دانشجویان معماری است. دانشگاه‌ها، مکانی آموزشی و پژوهشی هستند که در آن‌ها، سازندگان فردای جامعه به کسب مهارت می‌پردازند. زمانی دانشگاه‌ها می‌توانند در ایجاد معماری ایرانی- اسلامی نقش داشته باشند که ارکان اصلی هر دانشگاه: آموزش‌‍دهنده (استاد)، آموزش گیرنده (دانشجو) و آن چه آموزش داده می‌شود (محتوای آموزش) هم سو و متناسب با نیازها و ارزش‌های فرهنگی جامعه شکل گرفته باشند. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و دانشگاه‌ها باید به اصلاح برنامه‌های آموزشی و تغییر و تحول در محتوای آموزش و تطابق آن با نیازها و ماهیت فرهنگی و اجتماعی جامعه‌مان بپردازند و برای تربیت نیروی حرفه‌ای در راستای به کارگیری در دو حوزه دانشگاهی و اجرایی نیز برنامه ویژه‌ای تهیه نمایند.

* شهرداری‌ها نیز باید وظایف خود را در دو حوزه مهم متمرکز نمایند؛ 1- طراحی، نظارت بر اجرای پروژه‌های ساختمانی بر اساس معماری ایرانی- اسلامی، 2- آموزش فرهنگ آپارتمان‌نشینی و سبک زندگی ایرانی- اسلامی به خانواده‌ها، با همکاری سایر دستگاه‌های متولی این امر.

در همین راستا، روز سوم اردیبهشت‌ماه، همزمان با روز بزرگداشت شیخ بهایی، با عنوان «روز معماری» در تقویم رسمی کشور نام‌گذاری شده است.

 مأخذ: مجموعه فرهنگ عمومی و آداب شهروندی، علی شیرازی و همکاران، ناشر: عابداندیش، قم، جلد نهم، چاپ اول، 1395.

نوشته فرهنگ عمومی و آداب آپارتمان‌نشینی اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

گویای خبر – یکی از مهم‌ترین جلوه‌های آداب معاشرت با مردم، دوستی و رفاقت است که در سرشت بشر نهفته است و اصلاً لازمه زندگی جمعی به شمار می‌رود.

انسان به صورت فردی قادر نیست که تمام نیازمندی‌های خود را به نحو مطلوب رفع نماید. او برای موفقیت در زندگی‌اش باید بتواند با همنوعان خود رابطه‌ای حسنه برقرار کند و برای ایجاد زندگی مسالمت‌آمیز با اطرافیان و برطرف کردن نیازهای گوناگونش از این طریق بکوشد.

محبوبیت، یکی از خواسته‌های فطری آدمی است که در راستای رفع نیازها و افزایش لذت از زندگی، به آن توجه می‌شود. هر انسانی، خواستار آن است که دیگران دوستش بدارند و مشتاق برقرار ارتباط صمیمانه با او باشند.

رفاقت و دوستی در همه جوامع کوچک و بزرگ، حتی در روابط فامیلی و خانوادگی مانند زن و شوهری، پدر و فرزندی، برادری و… موجود و مؤثر است.

در ادامه، به برخی از بایسته‌های دوستی و عواملی که می‌تواند آفت دوستی برشمرده شود، پرداخته شده است.

– انسان باید پیوسته تلاش کند که دوستان خود را گزینش نموده و جنبه اخلاص در دوستی را مراعات نماید.

– انسان در زندگی با کسانی مواجه می‌شود که بدون سابقه قبلی، مهر و محبتی از آنان در دل می‌نشیند و انسان علاقمند به برقرار ارتباط و دوستی با آنان است. این موارد به شرط آن که از شرایط دوستی برقرار بوده و همه جوانب در نظر گرفته شده باشد، برای گزینش دوست مورد سفارش قرار گرفته‌اند.

– بدون تردید، افرادی هستند که از روابط گرم و دوستانه دیگران رنج می‌برند و همواره در صدد ایجاد اختلاف بین آن‌ها هستند. سخنانی دروغ یا راست از این دوست به دیگری می‌گویند تا آن‌ها را از هم آزرده و دلسرد کنند. وظیفه دوستان در مقابل گفتار سخن‌چینان، تکذیب و بی‌اعتنایی به سخن آن‌هاست. بدین‌وسیله، هم آن‌ها از کار ناپسندشان تنبیه می‌شوند و هم انسان، دوست خود را از دست نمی‌دهد.

– انسان همان‌گونه که برای خود خوبی می‌خواهد، برای دوستش هم باید خوبی بخواهد. از این رو، اگر کاستی‌هایی در کار دوست خود دید، باید به او پند دهد. تذکر عیب‌های دوست، نشانه محبت به اوست که عیب دوست را مانند عیب خویش ناپسند می‌داند و از آن چشم پوشی نمی‌کند. این تذکر باید مخفیانه باشد، وگرنه نصیحت نیست، بلکه آبرو ریختن است.

– همان‌طور که به ابراز محبت به دوست سفارش شده، پذیرش و استقبال از این مهرورزی نیز از سوی دوست، لازم دانسته شده است. از جمله غذا خوردن مشتاقانه بر سر سفره دوست که نشانه محبت به او و پذیرش لطف وی برشمرده شده است.

– بهتر است نام زیبا برای دوست خود به کار ببریم و با محبوب‌ترین نام‌ها، او را خطاب قرار دهیم.

– از مصادیق تقویت‌کننده در روابط دوستانه، سرزدن حضوری است که هیچ‌گونه ابراز محبت و لطفی، جایگزین آن نمی‌شود.

– بهتر است از شبکه‌های مجازی و ابزارهای به روز مانند ایمیل، پیامک و… به منظور اطلاع از احوال دوستان استفاده کرد.

– بخشش و سخاوتمندی در میان دو دوست، بسیار شیرین و جذاب است. بهتر است این موهبت را از خود دریغ نکنیم.

– از جمله آداب مهم و همیشگی دوستی، اظهار محبت به دوست و آگاه کردن او از این محبت قلبی با شیوه‌های مختلف است.

– علاوه بر محبت قلبی و باطنی، رعایت آداب ظاهری در رفتار و گفتار نیز باید در میان دوستان، کاملاً مدنظر قرار گیرد.

– از دیگر آداب دوستی، پرهیز از خرده‌گیری و گذشت از اشتباه‌ها و لغزش‌های دوستان است؛ زیرا خرده‌گیری و اهمیت دادن به اشتباه‌ها می‌تواند دوستی‌ها را از بین ببرد.

– انسان باید همان‌گونه که به ظاهر با دوست خود به صفا و محبت رفتار می‌کند، در غیاب او و در باطن هم به او محبت داشته باشد تا ظاهر و باطنش موافق باشد.

– هر چند دوستی بر مبنای عواطف و احساسات شکل می‌گیرد و مهر و محبت که سنگ بنای دوستی‌هاست، جلوه‌ای از عواطف لطیف انسانی است؛ اما زودرنجی و زودملالی، به معنای عدم مدیریت احساسات درست و بجا بوده و می‌تواند نقش مخرب در دوستی‌ها ایفا نماید.

– اگر انسان از دوست خویش، کاری مشاهده کرد که مایه رنجش او شد، نباید به راحتی خوبی‌هایش را فراموش کند، بلکه وظیفه دارد کار بد او را به فراموشی بسپارد و خوبی‌های او را همواره در خاطرش متصور نماید. در ضمن آن چه باید به فراموشی سپرده شود، خوبی‌های خویش در حق دوستان است تا موجب منت‌گذاری و توقعات بی‌جا و تکبر و غرور نشود.

– محبت اگرچه اصل و اساس دوستی است، اما اگر مدیریت نشود و از حد اعتدال و حدود عقلی و شرعی خارج شود، می‌تواند آفت خطرناک دوستی‌ها شود.

– دوستان باید مال و اموال یکدیگر را از آنِ هم بدانند و برای چنین دوستی، از مادیات دریغ نورزند.

– ممکن است انسان با افراد بسیاری در جامعه، رابطه محبت آمیز داشته باشد و آن‌ها را دوست بدارد و آنان نیز او را دوست بدارند؛ اما صرف این دوست داشتن، به معنای برقراری رابطه دوستی و رفاقت با آنان نیست.

– از دیگر آداب دوستی که از انتخاب دوست هم مهم‌تر است، تداوم دوستی است. اگر پس از انتخاب دوست، حدود و وظایف دوستی رعایت نشود، به زودی رشته دوستی گسیخته خواهد شد.

– در دوستی باید خوش رو بود. خوش چهرگی و گشاده‌رویی، از رموز رضایتمندی دیگران از انسان دانسته شده است. حتی وقتی که انسان عمیقاً غمگین و ناراحت است، باید در برخورد با دیگران، خود را شاد نشان دهد و تبسم نماید.

– شوخی کردن و شاداب بودن و شاد کردن دیگران، صفت بسیار خوب و پسندیده‌ای است. اما با این حال، از برخی شوخی‌ها نهی شده است و روشن است که منظور از پرهیز از شوخی کردن، منظور شوخی‌هایی است که به دور از ادب بوده یا کارهایی است که موجب رنجش شخصی یا تحقیر او یا زیاده‌روی در شوخی می‌شود.

– بهتر است انسان دوستی‌های قدیمی خود را ادامه دهد.

– ضروری است همواره از وضع و حال دوستان خود باخبر شویم، چون دوستی با بی‌خبری از حال دوست و بی‌توجهی در این زمینه قابل جمع نیست.

– دو دوست همواره باید کمک کار یکدیگر باشند و در مشکلات زندگی، همدیگر را تنها نگذارند.

– ممکن است به فراخور شرایط روزگار و زندگی، برخی از زمینه‌ها برای ادامه دوستی کمرنگ شود، مثلاً رفتن به شهری دیگر یا انتقال از جایی به جای دیگر یا ازدواج کردن و مشغولیت‌های زندگی. اما در هر حال برای دوستان خود باید راه بازگشتی به حالت اولیه دوستی به جا گذاشت.

– اگر به هر دلیلی بین دو دوست، کدورتی حاصل شد و یک طرف رابطه را سرد یا قطع نمود، بر دیگری لازم است که نسبت به وصل این رابطه، تلاش خاص نماید.

– دوستی باید با اعتدال و میانه‌روی باشد و در بریدن از دیگران نباید همه پل‌های پشت سر را خبر کرد و جایی برای بازگشت باقی نگذاشت، زیرا گاهی به دلیل سوءتفاهم، آدمی احساساتی شده و در روابط دوستانه خود با دیگران عاقلانه عمل ننموده و پشیمانی بعدی را موجب می‌شود.

– دعای فرد، هم برای خودش و هم برای دوستانش در معرض اجابت است. اما در بیشتر موارد، دعای فرد برای دیگران از اخلاص بیشتری نسبت به دعا برای خویشتن برخوردار است و به همین دلیل، امکان استجابت آن بیشتر خواهد شد.

– اولین عامل قطع ارتباط انسان‌ها، رعایت نکردن انصاف در رفتارهاست. دومین عامل، رفتار بدون ترحم است و سومین عامل، حسدورزی است.

– تواضع در برابر دوستان موجب تقویت و نشاط در رابطه دوستی می‌شود. در مقابل تواضع، تکبر موجب از بین رفتن دوستی‌ها و صفا و صمیمیت بین افراد است.

– انسان باید آن چنان در روابطش دقت کند که خطا و اشتباهی از او سر نزند که بهانه‌ای به دست دوست بدهد و موجب بریدن وی شود.

– از جمله مباحث مهم در زندگی اجتماعی و آداب معاشرت و اخلاق جمعی، پرهیز از تهمت است. انسان در زندگی اجتماعی و روابط خود با دیگران باید به گونه‌ای رفتار کند که اسباب قضاوت ناپسند و سوءظن دیگران را فراهم نسازد و با اعمال نسنجیده و رفتارهای بی‌مورد، خودش را در موضع اتهام و بدبینی قرار ندهد.

– وقتی دوستی با شما بدرفتاری می‌کند و آداب و موازین برادری و صداقت را زیر پا می‌نهد، راهی برخلاف دوستی در پیش گرفته است. شما نباید فوراً در صدد انتقام برآیید و مقابله به مثل کنید. او را راهنمایی کنید تا به اشتباه خود پی ببرد و در صدد جبران برآید و عذرخواهی کند.

– هر انسانی به خاطر راحتی خویش نباید دوستش را به سختی و زحمت بیندازد.

– دلسوزی در دوستی، بسیار لازم و کارآمد است و اقدام عملی بعد از مهربانی و در راستای ابراز محبت است.

– اگر کسی احساس کند شنونده خوبی برای حرف‌های خود یافته و به خوبی قادر است افکار و احساسات خود را به او منتقل نماید، حتماً با او دوست خواهد شد. ملاقات توأم با تفاهم و همدلی، سرآغاز بسیار خوبی برای شروع یک رابطه دوستانه است.

– دیدن خوبی‌ها و نیز خوب دیدن‌ها، دو ویژگی بارزی هستند که به افزایش کشش و محبت و علاقه به کسانی که خوب دیده می‌شوند یا خوبی‌هایشان دیده می‌شود، می‌انجامد. خوب دیدن و خوب تفسیر کردن کار دیگران موجب می‌شود که از عیب جویی دست برداشته شود و زبان به تخریب و انتقاد آنان گشوده نشود و زمینه شکوه و شکایت و تلافی فراهم نیاید.

– از آفات دوستی می‌توان به متهم کردن دوست، فریبکاری با دوست، رنجاندن دوست، خیرخواهی نکردن، غیبت کردن، زمینه‌سازی برای چشم و هم‌چشمی، مخفی ساختن خود از دسترس دوستان، قهر و جدایی، پذیرش کلام سخن‌چین، ضرر زدن به دوست، حسادت ورزیدن، بدبینی و بدگمانی، نام برد.

در پایان، شایان ذکر است، اگر کسی را شایسته دوستی خود یافتیم و او را با توجه به ملاک‌ها و معیارهای مناسب انتخاب کردیم، حالا باید این رابطه را به خوبی حفظ کنیم و سعی کنیم او را از دست ندهیم. برای این منظور باید دوست مان بداند که برایش وقت گذاشته‌ایم و با این کار نشان داده‌ایم که وجودش برای مان مهم است.

مأخذ: مجموعه فرهنگ عمومی و آداب شهروندی، علی شیرازی و همکاران، ناشر: عابداندیش، قم، جلد هفتم، چاپ اول، 1395.

نوشته فرهنگ عمومی و آداب دوستی و همنشینی اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

کمک به همنوع و ابراز همدلی با دیگران، فضیلتی است که ریشه در فلسفه خلقت دارد. وجود انسان به عنوان بزرگ‌ترین دارایی او محسوب می‌شود که بدون لطف مستمر خداوند، قادر به ابراز وجود نیست. پس بر همه انسان‌ها لازم است جان خود را به این زیور خداوندی آراسته نمایند و عطر خوش کمک به همنوع و به ویژه نیازمندان را به صورت یک فرهنگ در جامعه تسرّی دهند.

کمک به محرومان، نه تنها شامل اموال است، بلکه سایر موارد را هم در برمی‌گیرد. بنابراین، کمک به رفع نیاز دیگران، فقط به مال اختصاص ندارد و هر کسی می‌تواند با قدرت، علم، آبرو، مقام، شهرت و… به دیگران کمک نماید و مشکلی را حل کند.

البته به دلیل شاخص بودن نیاز مالی و فقر مادی و اقتصادی، دستگیری در زمینه اقتصادی، به عنوان شاخص‌ترین مصداق دستگیری مورد توجه است.

انسانی که در مسیر کمک به دیگران تلاش می‌کند، باید بداند بیش از آن چه به دیگران می‌دهد، به دست می‌آورد. اگر ثروتی را از دست می‌دهد یا از وقت و آبروی خود برای نیازمندان هزینه می‌کند، روحیه بخشش، دعای نیازمندان و رضایت خدا را به دست می‌آورد.

کمک به همنوعان، اولویت‌هایی دارد، از جمله کسانی که به زندان افتاده‌اند؛ کسانی که از سفر مانده‌اند؛ کسانی که از وطن خویش، آواره شده‌اند؛ کسانی که از نعمت پدر محروم هستند؛ کسانی که به خاطر ادامه تحصیل، از زندگی مادی خود عقب افتاده‌اند؛ کسانی که از درخواست کمک، خجالت می‌کشند؛ کسانی که به خاطر رسیدگی به دیگران، زندگی خودشان دچار مشکل شده است؛ کسانی که در گذشته، اهل بخشش بوده‌اند، ولی امروز محتاج به گرفتن هستند و…

ضروری است انسان، نیازمندانی را شناسایی نماید و در حد توان خود، نسبت به رفع احتیاج آنان اقدام کند. یا از طریق بنیادهای مشخص، کمک‌های خود را به افراد محتاج برساند. به ویژه پذیرفتن کفالت یتیمان از طریق مؤسساتی که برای این منظور راه‌اندازی شده‌اند، به صورت ماهانه، مقداری از مخارج زندگی و تحصیل آنان را فراهم نماید.

شایسته است دستگیرکننده از دیگران، بهترین و محبوب‌ترین‌ها را در این راه ببخشد. انسان باید با تمرین در این زمینه نشان دهد که در راه رضای دوست، آماده و حاضر است از بهترین و محبوب‌ترین چیزهایی که دارد، بگذرد و دفتر اعمال خود را با این کار، پربار نماید.

شایسته است انسان، قبل از این که کسی از او درخواست کند، به کمک او بشتابد و آبروی او را حفظ کند و نگذارد که او مجبور به درخواست شود؛ زیرا آن چه بعد از خواهش داده می‌شود، قیمت آبرویی است که از او ریخته شده است.

شایسته است انسان، به صورت پنهانی و به دور از ریا و خودنمایی و با اخلاص، به همنوع خود کمک نماید تا آبروی گیرنده، محفوظ بماند. هر چند کمک کردن به صورت آشکار، باعث تشویق دیگران و نوعی تبلیغ عملی است و سبب رفع تهمت خسیسی از انسان می‌شود.

شایسته است انسان، کمک به نیازمندان را با دلسوزی انجام داده و غمخوار همیشگی آن‌ها باشد و دستگیری از نیازمندان را در اوقات با فضیلت با اهتمام بیشتری انجام دهد، مانند جمعه، عید غدیر، ماه ذی الحجه، ماه رمضان و…

شایسته است اگر کسی از انسان تقاضای کمک کرد و خود را نیازمند جلوه داد، اما انسان او را نشناخت و در راستگویی او شک داشت، وظیفه کمک‌رسانی برایش تعریف می‌شود و باید کمک کند. اگر فرد نیازمند دروغ گفته باشد، به خود او مربوط است و این دروغگویی و فریب و ظاهرفریبی به عهده او خواهد بود.

شایسته است انسان، پس از کمک به همنوع خود، او را با زبانش آزار ندهد یا بر او منّت نگذارد؛ چون اجر کارش از بین می‌رود.

کمک به همنوعان، باعث گسترش فرهنگ نیکوکاری و قرض الحسنه در جامعه خواهد شد و آثار و برکات فراوانی به دنبال خواهد داشت.

در همین راستا، به منظور فرهنگ‌سازی این امر مهم، روز 14 اسفندماه با عنوان «روز احسان و نیکوکاری و ترویج فرهنگ قرض الحسنه» در تقویم رسمی کشور نام‌گذاری شده است.

(مأخذ: مجموعه فرهنگ عمومی و آداب شهروندی، علی شیرازی و همکاران، ناشر: عابداندیش، قم، جلد اول، چاپ اول، 1395.)

نوشته فرهنگ عمومی و کمک به همنوعان اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.

 گویای خبر – به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت کشور، نخستین نشست شورای مرکزی نظارت بر نام‌گذاری معابر، خیابان‌ها، اماکن و موسسات عمومی با حضور مهدی جمالی‌نژاد معاون عمرانی وزیر کشور و نمایندگان دستگاه‌ها در محل وزارت کشور برگزار شد.

بر اساس این گزارش، شورای مرکزی نظارت بر نام‌گذاری معابر، خیابان‌ها، اماکن و موسسات عمومی، بر ضرورت نظارت دقیق و کارشناسی نسبت به نام‌گذاری موسسات عمومی و همچنین معابر ، خیابان ها و اماکن، بر اساس مفاخر اسلامی و ملی کشور تاکید کرد.
در این نشست، اعضا بر ضرورت ساماندهی نام‌گذاری‌ها در یک بستر سامانه‌ای تاکید کردند.
جمالی‌نژاد بر ضرورت استفاده از سامانه‌های موجود در رصد دقیق نام‌گذاری معابر و خیابان‌های شهر، تاکید کرد و گفت: تلاش داریم با تقویت سامانه‌های موجود از اسامی تکراری در خیابان‌ها و معابر شهر جلوگیری کنیم.
وی وجود ساختار برنامه‌ریزی شده و منظم در این خصوص را ضروری دانست و  ادامه داد: با طراحی و تقویت سامانه، همه نام‌های خیابان‌ها و معابر شهری بارگذاری می‌شوند.
معاون عمرانی وزیر کشور با بیان این که بسیاری از اسامی خیابان‌ها و معابر با فرهنگ عمومی منطقه تناسب دارد، اظهار کرد: هر گونه تغییر این اسامی بایستی با در نظر گرفتن ملاحظات بومی و اجتماعی هر منطقه باشد.
قرار شد این نشست، به صورت فصلی با حضور نمایندگان دستگاه‌ها در محل وزارت کشور برگزار شود.

نوشته تغییر اسامی معابر بایستی با در نظر گرفتن ملاحظات بومی و اجتماعی هر منطقه باشد اولین بار در گویای خبر. پدیدار شد.